تجارت الکترونیک - بهبازار

تاثیرات شگرف ICT بر نظام بانکداری خاورمیانه

احسان موحدیان - بزرگراه فناوری - هنگامی که از پیوند IT با امور مختلف صحبت می‌کنیم، پیوند میان IT و بانکداری یکی از ملموس‌ترین و بد‌یهی‌ترین نکاتی است که به ذهن متبادر می‌شود. بدون شک استفاده از دست‌آوردهای فناوری اطلاعات و ارتباطات در صنعت بانکداری راه‌حل‌هایی بی‌همتا را برای پیش برد فرآیندهای مالی و تجاری در جهان امروز که سرعت و رقابت فزاینده در آن حرف اول را می‌زند، در اختیار ما می‌گذارد.
تردیدی نیست که استفاده از این راه‌حل‌ها ارزشمند است، حتی اگر هزینه‌های زیادی را هم به بانک‌ها تحمیل کند. همین مسئله موجب شده تا بانک‌های مختلف منطقه خاورمیانه و خلیج‌فارس هم کم‌کم به فکر استفاده از IT برای بهبود خدمات‌رسانی به مشتریان و تسهیل امور بیفتند.

امروزه مدیران بانک‌های مهم منطقه از ایجاد چارچوب خدمات‌محور یا service orented architecture سخن می‌گویند و امیدوارند از این طریق بانکداری نوین را به خاورمیانه بیاورند. این کار بدون استفاده از دست‌آوردهای فناوری اطلاعات مقدور نخواهد بود.

شاید یکی از مشکلات پیش پاافتاده ولی مهمی که به کمک فناوری‌های نوین قابل حل باشد کاهش هزینه‌های چاپ، کپی، فاکس و اسکن در بانک‌هاست. بانک NCB عربستان سعودی برای حل این مشکل به برون‌سپاری متوسل شده و تمامی امور چاپی خود را به یک مرکز دیتای جدید به وسعت 15 هزار مترمربع در شهر جده منتقل کرده است. این کار آن‌قدر صرفه‌جویی به‌دنبال داشته که به NCB امکان داده دو شعبه دیگر بانکی در خاک عربستان سعودی ایجاد کند.

یکی از مدیران این بانک می‌گوید: «ما تمامی فعالیت‌هایی را که برایمان خیلی مهم نباشد از طریق برون‌سپاری انجام می‌دهیم. این کار به ما امکان می‌دهد تا روی کارهای اصلی خودمان متمرکز شویم، کنترل هزینه‌ها را در اختیار داشته باشیم و از خطرات بکاهیم." بر طبق برآوردهای موسسه تحقیقاتی گارتنر بین یک تا سه درصد از درآمد اکثر شرکت‌ها صرف چاپ، کپی، فاکس و اسکن کردن اسناد می‌شود. آمار نگران‌کننده‌تر که توسط IDC ارایه شده نشان می‌دهد که 90 درصد شرکت‌ها و سازمان‌ها نمی‌توانند هزینه‌های واقعی این امور را برآورد کنند.

NCB با امضای قراردادی پنج ساله با شرکت Xerox در زمینه مدیریت اسناد به جنگ این مشکل رفته و موفق شده هزینه‌های چاپ اسناد را کاهش داده و روند گردش آن‌ها را به میزان زیادی اصلاح کند. با کاهش کاغذبازی و بوروکراسی NCB شاهد صرفه‌جویی زیادی بوده است. NCB حتی مدیریت سیستم‌های تهویه مطبوع خود را نیز به یک شرکت دیگر واگذار کرده و با این کار در هزینه‌های سالانه ناشی از مصرف برق 133 هزار دلار صرفه‌جویی کرده و همچنین توانسته هزینه خرید برخی تجهیزات ضروری و جدید را تامین کند.

اما کمک گرفتن از IT تنها به امور پیش‌پا افتاده‌ای از این‌دست محدود نمی‌شود. بانک‌های منطقه به‌طور روزافزون از انواع رایانه استفاده می‌کنند و بایگانی اسناد الکترونیک و مدیریت آن‌ها به یک دغدغه مهم مبدل شده است. در این‌جا هم شرکت‌های IT به کمک بانک‌ها آمده‌اند و راه‌حل‌های متنوعی را در اختیار آنان گذاشته‌اند.

البته انجام درست چنین اموری برای بانک‌ها بسیار حیاتی است، چون باعث می‌شود آن‌ها در رقابت با دیگر بانک‌ها بهتر عمل کرده و از رقبا پیش یبفتند.

مدیر بانک ملی کویت عقیده دارد اگر چه استفاده از دانش شرکت‌های IT در این زمینه ضروری و لازم است. اما بانک‌ها باید در نهایت این دانش را بر مبنای نیازهای خود بومی کنند و به دانش و توانایی لازم برای ایجاد سیستم‌های اختصاصی مبتنی بر IT دست یابند، زیرا بدون شک بانک‌ها خود بهتر می‌دانند که برای جلب نظر مردم باید در چه بخش‌هایی تحول ایجاد کنند.

کارشناسان معتقدند ایجاد مدل‌های ارایه خدمات بانکی بر مبنای وب باید به‌تدریج انجام شود تا هم بانک‌ها و هم مردم به آن خو بگیرند و نقاط ضعف و قوت هم در حین کار مشخص شود و هر گونه بی‌توجهی عواقب جبران‌ناپذیری به‌دنبال خواهد داشت.

آنان می‌گویند برای ایجاد چنین سرویس‌هایی هر موسسه مالی و اعتباری باید ابتدا نوع خدمات مورد نیاز طیف‌های متنوع مخاطبان خود را مشخص کند. سپس بر مبنای این نیازها خدمات تحت وب مناسب طراحی و ارایه می‌گردد.

بانک ملی کویت به‌همین منظور چند سال قبل دست به مطالعات گسترده زد تا بتواند ضمن شناسایی کامل سیستم‌ها و طراحی قدیمی خود یک استراتژی جدید IT را پایه‌ریزی کند. در سیستم قدیمی این بانک که در داخل آن ایجاد شده بود هیچ اثری از IT به چشم نمی‌خورد و باید جایگزین می‌شد.

یکی از مسؤولان این بانک می‌گوید: «ما ابتدا در پی آن بودیم که یک سیستم حاضر و آماده را خریداری کرده و مورد استفاده قرار دهیم. اما بعد به این نتیجه رسیدیم که این کار تنها تا پنج الی 10 سال مشکل ما را حل می‌کند و پس از آن باید فکر دیگری بکنیم. لذا تصمیم گرفتیم یک سیستم بومی مبتنی بر IT را با کمک مشاوران خارجی طراحی و به‌تدریج به‌کار بگیریم.»

مقامات بانک ملی کویت در همین مرحله متوجه ضرورت تربیت نیروی انسانی متخصص و متبحر به‌خصوص در حوزه بانکداری الکترونیک شدند و از آن زمان تاکنون در این بخش سرمایه‌گذاری گسترده‌ای انجام داده‌اند. یکی از مدیران این بانک می‌گوید: «ما ضمن آموزش نیروهای موجود، افراد تازه‌ای را استخدام کرده‌ایم، کاری که بسیار دشوار اما ضروری بود، چون در غیر این صورت موفقیت ممکن نبود. به هرحال فناوری خوب با استفاده از افراد مجرب به‌دست می‌‌آید.»

وی می‌افزاید: «برای گروه فنی جدید درک مدل دیتای تجاری قدیمی بانک و اینکه هر برنامه کاربردی در چرخه مصرف اطلاعات باید در کدام بخش قرار بگیرد بسیار دشوار بود. اما در نهایت با بهره‌گیری از محیط NET شرکت مایکروسافت این کار ممکن شد.»

البته او قبول دارد که هنوز هم باید کارهای بیشتری انجام شود و مهارت‌های فنی بیشتری به‌دست آید.

کارشناسان هشدار می‌دهند که اگر چه ایجاد سازگاری و یک‌پارچگی در میان برنامه‌های کاربردی مختلف جنبه مهمی از کار است، اما محقق کردن بانکداری الکترونیک و جلب رضایت مشتریان تنها از این طریق میسر نمی‌شود.

از نظر آنان پس از نصب و هماهنگ‌سازی مولفه‌های مختلف برنامه‌های کاربردی با یکدیگر باید از کارآیی آنها در طول زمان هم اطمینان حاصل کرد. این کارآیی هم به چینش مولفه‌ها و هم به نحوه هدایت و استفاده از آن‌ها توسط منابع انسانی مربوط می‌شود.

بدون تردید عدم کنترل و ارزیابی مداوم در حین توسعه چنین سرویس‌هایی از کارآیی آن‌ها خواهد کاست و فلسفه وجودیشان را زیر سوال خواهد برد.

بانک ملی کویت هم‌اکنون یک پلات‌فورم جامع را برای مدیریت خدمات، کارمزدها و... ایجاد کرده و چند پلات‌فورم دیگر را نیز در دست بررسی دارد که هنوز آن‌ها را به‌کار نگرفته است.

مسئله مهم دیگری که بانکداری امروز با آن مواجه است مدیریت دسترسی و مدیریت هویت است. بررسی‌های موسسه گارتنر نشان می‌دهد که اجرای درست طرح‌های مدیریتی در این سطوح حتی اهمیتی بیش از اجرای طرح‌های اصلی مرتبط با فناوری دارند، زیرا با کاستن از هزینه‌های مستقیم، ارتقای کارآیی عملیاتی و از میان بردن برخی دغدغه‌های امنیتی، ارزش تجاری حقیقی را به ارمغان می‌آورند.

در این میان بانک‌های بزرگ منطقه خاورمیانه هم که برخی از آن‌ها شعب متعددی در داخل و خارج از خاک اصلی خود دارند مجبورند به این مسئله اهمیت بدهند و در این‌جا باز هم IT به‌عنوان یک عامل سرنوشت‌ساز حضور پیدا می‌کند.

برای حل مشکلات مربوط به مدیریت هویت سیستم‌های پست الکترونیک بانکی در بسیاری از کشورهای خاورمیانه ارتقا داده شده و از سیستم‌های email متعددی مانند Lotus Notes، Microsoft Exchange و در نهایت Mail Server شرکت Sun بهره گرفته شده است.

استفاده از چنین سیستم‌هایی ضمن متمرکز کردن فرآیند مکاتبات بانک‌های منطقه به آن‌ها کمک کرده تا خدمات متنوع خود را در قالب گروه‌های مربوطه سازمان دهند و یک استراتژی جامع IT به‌وجود آورند.

حفظ امنیت اطلاعات و حریم شخصی مشتریان بانک دغدغه دیگری است که طی یکی دو سال اخیر موجب شده تا بانک‌های منطقه از نرم‌افزارهای مدیریت هویت مختلفی استفاده کنند. یکی از محبوب‌ترین این محصولات سیستم مدیریت هویت شرکت ناول است که به گستردگی مورد استفاده قرار گرفته است. علاوه بر این برخی بانک‌های منطقه هم قصد دارند سیستم‌عامل کد باز لینوکس و به‌خصوص نسخه SUSE Linux را جایگزین دیگر سیستم‌عامل‌ها و به‌طور عمده ویندوز مایکروسافت کنند، زیرا معتقدند لینوکس از کارآیی و امنیت بیشتری برخوردار است و ایجاد تغییرات در آن بر مبنای نیازهای شخصی به علت متن باز بودنش بسیار ساده است.

مدیران یکی از بانک‌های منطقه در این مورد می‌گوید: «ما دوست داریم در آینده تا حد امکان از فناوری متن باز استفاده کنیم. البته ما از هیچ شرکتی جانبداری نمی‌کنیم. اما بر این باوریم که نحوه طراحی محصولات کد باز ما را بهتر به هدفمان می‌رساند. وقتی محصولی قابل مدیریت، کم‌هزینه و باثبات باشد، به‌طور قطع از آن استفاده خواهیم کرد. هدف ما از به‌کارگیری پلات‌فورم‌های جدید بانکداری جلب رضایت بیشتر مشتریان ظرف 10 سال آینده است و محصولات متن باز ما را بهتر به این هدف می‌رساند.»

استفاده از سیستم‌های جدید مدیریت هویت ضمن آنکه رسیدگی به امور مشتریان را ساده‌تر کرده، گنجانده ‌شدن کارمندان جدید در سیستم و تنظیم سطح دسترسی آن‌ها را نیز ساده‌تر کرده است. علاوه بر این با استفاده از چنین سیستم‌هایی حذف افراد یا تغییر سطح دسترسی آن‌ها نیز در صورت لازم راحت‌تر انجام می‌شود.

درحالی‌که استفاده از این نرم‌افزارها تاکنون بیشتر حالت نرم‌افزاری داشته، هم‌اکنون در جهان طرح‌هایی در دست اجراست تا از نرم‌افزارهای مدیریت هویت برای مدیریت و تنظیم سطح دسترسی فیزیکی افراد به بخش‌های مختلف ساختمان بانک استفاده شود. امری که تحقق آن دگرگونی جدی در نظام بانکداری نوین ایجاد کرده و بسیاری از مشکلات کنونی را از بین خواهد برد.

در مجموع شکی نیست که فناوری ارتباطات و اطلاعات (ICT) انقلابی شگرف در صنعت بانکداری به‌وجود آورده و تحولاتی که در این مقاله از آن یاد شده تازه آغاز یک راه طولانی است که شاید پایانی هم برای آن متصور نباشد. به قول یک کارشناس مسایل بانکی در خاورمیانه: «ما تا رسیدن به خط پایان خیلی کار داریم. نظام بانکداری به‌شدت در حال تحول است و هنوز کارهای زیادی باید انجام شود. ما در آینده شاهد نصب برنامه‌های کاربردی و پلات‌فورم‌های نوینی در بانک‌های منطقه خواهیم بود که عملکرد آن‌ها را به میزان قابل توجهی ارتقا خواهد بخشید.»

بهره گیری از آمار ترافیک سایت

اكثر شركتهايي كه وب سايت دارند به آمار ترافيک سايت دسترسي دارند كه معمولا توسط شرکت ارائه کننده خدمات ميزباني سايت (Web Hosting) فراهم شده است. كساني كه از اين فايل ها استفاده نمي كنند (يا با شركت ميزبان وبي كه قرارداد دارند آنها را در اختيارشان قرار نمي دهد) متوجه نيستند چه چيزي را از دست مي دهند .اطلاعات فراواني براي دستيابي وجود دارد كه استفاده از اين اطلاعات مي تواند تاثير بسزايي در بازده كار داشته باشد .آنچه در اينجا آورده مي شود آمارهاي اصلي است كه معمولا در دسترس هستند و همچنين پيشنهادهايي در مورد چگونگي استفاده از اين اطلاعات.

افسانه تعداد بازديد كنندگان (Hit)
مساله ايست كه اكثر بازديد کنندگان سايتها به آن دچار هستند که سايتهائي را مي بينند که خود ستايي نظير بيست هزار هيت در روز يا چيزي نظير اين را انجام مي دهند.اما اين به چه معناست ؟ متاسفانه براي يك بازارياب اينترنت تقريبا هيچ معنايي ندارد.
هيت در واقع به تعداد تقاضاهايي گفته مي شود كه سرويسگر شبكه (Web Server) دريافت مي كند. مثال بسيار ساده در اين مورد اين است كه اگر صفحه اصلي شما (homepage) داراي بيست فايل گرافيكي مجزا باشد هر بازديد كننده از آن صفحه بيست هيت شمارش مي شود. بنابر اين اگر ادعا كنيد بيست هزار هيت در روز داشته ايد در حقيقت در مورد هزار بازبين كننده صحبت كرده ايد و واضح است كه چنين آماري از نظر تحليل تجاري قابل استناد نيست.

ميانگين بازديدكنندگان (روزانه ، هفتگي و ماهانه)
سنجش حقيقي فعاليت وب سايت است. مسلما در اغلب شرايط تعداد بالاتر بازديدكنندگان مطلوب است(و دستيابي به آن تا اندازه اي هدف بشمار ميرود). بدون دستيابي به اين اطلاعات و بدون آگاهي از پيشينه بازديد كنندگان قضاوت اينكه آيا بناي ابتكار تجاري شما در جلب بازديد کننده، بصورت الکترونيکي (Online) يا سنتي (Offline)، موفق بوده است يا خير غير ممكن خواهد بود. بايد توجه كرد كه هر چه بازديدكنندگان بيشتر باشند باقي اطلاعات صحيح تر خواهد بود. علت ساده است و آن اينكه الگوي استفاده در يك گروه نمونه بزرگتر گوياتر از الگو در يك نمونه كوچكتر است ، جايي كه گروهي محدود از مصرف كنندگان خاص مي توانند در نتايج ايجاد ابهام كنند.

ميانگين زمان صرف شده و تعداد صفحات بازديد شده
ميتواند براي مشخص كردن اينكه چقدر سايت شما توانسته است با مخاطب ارتباط برقرار كند مفيد واقع شود. اگر ميانگين زماني كه افراد در سايت بوده اند كم باشد (مثلا كم تر از يك دقيقه) يا ميانگين مخاطبين تنها از يك يا دو صفحه بازديد كرده باشند ممكن است اين نشان دهنده يك مشكل باشد. شايد سايت شما بازديدكنندگان مناسبي جذب نكرده است و آنها با نگاهي سريع به سايت هنگامي كه متوجه مي شوند آنچه كه جويايش بوده اند نمي يابند از آن خارج مي شوند. امكان دارد بازديدكنندگان در يافتن اطلاعات سر درگم شده اند و تصميم گرفته اند در جاي ديگري جوياي اطلاعات باشند. حتي امكان دارد با وجود اينكه سايتتان مورد علاقه خودتان است، ارتعاشات ذهني نامناسبي القاء مي کند. علت هرچه باشد آگاهي از مدت زماني كه افراد در سايت شما بوده اند و تعداد صفحاتي كه نگاه كرده اند مي تواند مشكلات احتمالي را به شما گوشزد كند و شما را در برآورد كردن راه حل مناسب ياري دهد.

پرطرفدارترين و كم طرفدارترين صفحات
اين اطلاعات در مشخص كردن بخش هاي داغ و يا قسمتهايي كه در وب سايت شما چندان مورد توجه قرار نگرفته اند، كمك مي كند. اگر متوجه شويد صفحه اي كه از نظر شما بسيار مهم است مورد توجه واقع نشده شايد ارتباط (Link) به اين صفحه بايد چشمگيرتر و جذابتر شود. از طرف ديگر اگر بخشهايي از سايت را که كم اهميت تر مي دانيد بازديدكنندگان زيادي را به خود اختصاص داده است مي توانيد بخشي از بازاريابي و فروش خود را تغيير دهيد و در آن نقطه متمركز كنيد. مي توانيد مطمئن باشيد هر اطلاعاتي از اين موقعيتها دريافت كنيد بينش ارزشمندي در مورد علايق و انگيزه هاي بازديدكنندگان به شما مي دهد.

صفحات خروج اصلي (Top Exit)
صفحات خاصي از سايت شما هستند كه بازديدكنندگان پس از آنكه اطلاعات مورد نيازشان را دريافت كردند با ديدن آنها از سايت خارج مي شوند (بالاخره آنها نمي توانند تا ابد بمانند). ممكن است يك صفحه تاييديه (confirmation page ) مثال خوبي براي نقطه خروج باشد. يك صفحه ارتباط با سايت كه به مخاطبين اطلاع مي دهد چگونه مي توانند با شركت شما در ارتباط باشند نيز مناسب است. متاسفانه اين به هيچ وجه واقع بينانه نيست كه تصور كنيم هر يك از بازديدكنندگان شما دقيقا همان چيزي را كه جوياي آن است در سايت شركت شما مي يابد. بنابراين طبيعي است كه صفحات خروجي متعددي در نظر گرفته شود اگرچه درصد بالايي از بازديدكنندگان از صفحات مجزا از سايت خارج شوند در اين مورد بررسي دقيق ضروري است. گاهي تغيير جزيي در محتوا تاثير مثبتي در حفظ و بازگشت دوباره مخاطبان ايجاد مي كند.

عبارات جستجوي اصلي (Top Search Phrases)
اطلاع از اين عبارات در آگاهي از اينكه چه گروههايي از سايت شما بازديد مي كنند بسيار مفيد است. اگر عبارات مرتبط استفاده شده باشد بازديدكنندگان يكدست بوده اند و مي توانيد فرض را بر اين بگذاريد كه بازديدهاي هدفمندي در جريان است. از طرف ديگر اگر عبارات پراکنده و متفاوتي براي يافتن سايت شما به كار رفته باشد متوجه مي شويدكه بخشي از بازديدكنندگان از ويژگي هاي همانند برخوردار نيستند. بعلاوه هنگامي كه متوجه مي شويد افراد سايت شما را با تايپ كردن نام شركتتان پيدا مي كنند مي توانيد از اينكه نام و علامت تجاري شرکت شما (Brand name) توسط عموم شناخته شده است، خرسند باشيد. با مورد ملاحظه قرار دادن عبارات جستجويي كه بازديدكنندگان شما به كار مي برند به درك بهتر از مخاطبين خود دست مي يابيد.

نتيجه گيري
در خاتمه، برخي افراد از اين اطلاعات بهت زده و هراسان مي شوند (اغلب به اين علت كه حجم زيادي اطلاعات به دستشان مي رسد) اما نبايد چنين باشد زيرا آمارهاي تخصصي بيشماري در اين زمينه وجود دارند كه مي تواند براي تحليلهاي عميق تر مورد استفاده قرار گيرند.
عوامل بالا اطلاعات ارزشمندي در مورد بازديدكنندگان سايت و عملكرد وب سايت در اختيارتان قرار مي دهند. به ياد داشته باشيد اين اطلاعات به دليلي توليد و در اختيار شما قرار مي گيرند واين به شما بستگي دارد كه از آنها استفاده كنيد.

منبع : http://www.itkar.com

اهمیت آموزش الکترونیکی در جامعه دانایی‌محور

مونا صداقت، علیرضا کاشیان - بزرگراه فناوری - آموزش الکترونیک"، واژه‌ای است که در دهه اخیر به‌مراتب مورد استفاده قرار گرفته است و امروزه به‌طور محسوسی در رسانه‌ها با آن برخورد می‌کنید.

بسیاری از دانشگاه‌ها، مراکز علمی و موسسات آموزشی دوره‌های آموزشی خود را به‌صورت الکترونیکی برگزار می‌کنند. آموزش آنلاین، آموزش مجازی و در بعضی مواقع آموزش از راه دور نیز از دیگر واژگانی هستند که در کنار "آموزش الکترونیک" دیده می‌شوند. آموزش الکترونیک یکی از روش‌های یادگیری با استفاده از رسانه‌های الکترونیکی است که از طریق یک محیط انتقال اطلاعات مانند شبکه‌های کامپیوتری قابل پیاده‌سازی است.

در ابتدا آموزش الکترونیک تنها برای گروه خاصی از افراد در نظر گرفته شده بود، به‌عنوان مثال افرادی که به‌دلیل ناتوانی‌های جسمی قادر نبودند در کلاس‌های درس سنتی شرکت کنند و یا کسانی‌که محدودیت‌های جغرافیایی مانع تحصیل آن‌ها در مراکز تحصیلی دلخواهشان می‌شد و یا آن‌هایی که زمان لازم و کافی جهت شرکت در کلاس‌های درس را به‌دلیل تعهدات و مسؤولیت‌های خانوادگی و شغلی نداشتند، ولی درحال حاضر با افزایش تعداد دانشجویان، تمایل به تحصیلات عالیه و هزینه‌های بالای تحصیلی بسیاری به این متد یادگیری روی آورده‌اند.

مزایای این روش آموزشی، باعث شده تا دانشجویان، دانشگا‌ه‌ها و سایر مراکز آموزشی به‌سمت تطبیق و استفاده از آن پیش روند.

به چند مزیت مختلف سیستم آموزشی الکترونیک در زیر اشاره می‌کنیم:

- در آموزش الکترونیکی محدودیت جغرافیایی وجود ندارد. دانشجویان در هر کجا که باشند این امکان را دارند که از امکانات تحصیلی استفاده کنند.

- در این روش نیازی به رفت‌وآمد دانشجویان و استاد نیست و این خود در کاهش هزینه‌ها و استفاده از زمان موثر است.

- در آموزش مجازی زمان نقش مستقلی دارد و دانشجویان در هر زمانی که برایشان مناسب باشد می‌توانند به آموزش بپردازند، در مباحث پژوهشی شرکت کنند و با استادان و همکلاسی‌های خود در اتاق‌های گفتمان به گفت‌وگو بپردازند.

- در آموزش مجازی معلمان و استادان جهت پاسخ‌گویی مناسب به دانشجویان زمان بیشتری نسبت به کلاس‌های درس به روش سنتی دارند که در آن‌ها پاسخ به سؤالات، به‌صورت رودررو و آنی انجام می‌گیرد که ممکن است پاسخ بهینه‌ای برای برخی سؤالات دانشجویان نباشد.

- نتایج و گزارش‌های مختلف نشان داده که نسبت به روش سنتی، در آموزش الکترونیک، دانشجویان و استادان بیشتر با یکدیگر در تعامل هستند. (با روش گفت‌وگو و نامه‌نگاری الکترونیکی)

- با توجه به گستردگی منابع در آموزش الکترونیک، روش‌های مختلف و آسانی جهت یادگیری برای دانشجویان وجود دارد که با توجه به توانایی‌های خود قادر به انتخاب هر کدام از روش‌ها خواهند بود.

- این سبک آموزش در دانشجویان نوعی خودآگاهی و اعتماد به‌نفس ایجاد می‌کند که باعث تقویت حس مسؤولیت‌پذیری در آن‌ها برای آنچه که یاد می‌گیرند، می‌شود.

- در این نوع آموزش دانشجویان خود، جهت و سرعت پیشروی را در یادگیری مطالب انتخاب و تعیین می‌کنند. در این‌جا دیگر مانند کلاس‌های سنتی دانشجویان ضعیف باعث نمی‌شوند دیگران نیز متوقف شوند و یا برعکس در رقابت ناعادلانه با دانشجویان قوی‌تر قرار گیرند.

- آموزش الکترونیکی برای موسسات آموزشی نیز خالی از فایده نیست. با این روش هزینه‌های این نوع موسسات تقریبا به نصف کاهش می‌یابد.

- در آموزش الکترونیکی که محتویات درسی به‌صورت الکترونیکی تهیه می‌شوند و در اختیار دانشجویان قرار می‌گیرند، به‌روزرسانی مطالب بسیار ساده‌تر و کم‌هزینه‌تر از مطالب چاپی است که در کلاس‌های سنتی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

- گاهی مواقع به‌علت یک سری مسایل روان‌شناسی انسان‌ها در برخوردهای مستقیم با دیگران از بیان حرف و احساسشان جلوگیری می‌کنند و به‌عبارتی خجالت می‌کشند! ولی در محیط مجازی و آموزش الکترونیکی هیچ رابطه مستقیم و رودررویی وجود ندارد که مانع شرکت عده‌ای در بحث‌ها و نظرخواهی‌ها و سؤال پرسیدن این عده شود.

- در روش آموزش الکترونیک دانشجویان این اختیار را دارند که آن دسته از مفاد درسی را انتخاب کنند که به آن علاقه‌مند هستند و در سطح دانش آن‌ها است. آن‌ها همچنین می‌توانند با انتخاب واحدهای درسی مورد علاقه‌شان یک دوره جدید تحصیلی برای خود ایجاد کنند و با شیوه خود پیش روند.

- با پیشروی دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی به سمت آموزش الکترونیک دوره‌های تحصیلی متعددی در زمینه‌های مختلف ایجاد شده است که این امر در سیستم سنتی به‌دلیل محدودیت‌های موجود امکان‌پذیر نیست. بدین ترتیب گستره انتخاب برای دانشجویان روز‌به‌روز بیشتر و متنوع‌تر شده و بهتر و راحت‌تر به اهداف خود خواهند رسید.

آموزش‌هایی که براساس فناوری‌‌های IT شکل می‌گیرد با وجود تمام مزایایی که دارند، دارای برخی موارد بحث‌انگیز نیز هستند.

- مهم‌ترین مسئله‌ای که در روش آموزش الکترونیک به‌وجود آمده گوشه‌گیری و انزوای دانشجویان است. عده‌ای بر این عقیده‌اند که آموزش مجازی سطح تعاملات رودررو و مستقیم دانشجویان با معلمان و دانشجویان با یکدیگر را محدود می‌کند و نوعی انزوا برای آن‌ها ایجاد می‌شود. آن‌ها معتقدند این روش برای دانشجویان کم‌رو بسیار موثر است و برای آن‌هایی که علاقه‌مند هستند در مباحثات رودررو شرکت کنند کارا نیست.

- از دیگر مسایل مورد بحث در زمینه آموزش الکترونیک امکاناتی است که در این روش به آن‌ها احتیاج است. کامپیوتر، اینترنت و تجهیزات مربوطه از آن جمله است. حال این سؤال پیش می‌آید که بر سر آموزش دانشجویانی که تمایل دارند تحصیلات عالیه داشته باشند ولی دارای محدودیت‌‌های جغرافیایی و امکانات آموزش الکترونیکی هستند چه پیش می‌آید؟

مزایایی که در مورد آموزش الکترونیک ذکر شد باعث افزایش علاقه‌مندی به تحصیل با این روش شده است. دانشگاه‌ها و موسسات آموزشی نیز در این راستا اقدام به برگزاری دوره‌های متعددی کرده‌اند که نیازمند به منابع اطلاعاتی جامع و کامل بر روی وب است تا دانشجویان بتوانند از آن‌ها استفاده کنند. اما با گسترش این منابع باید تصمیمی جهت مدیریت این منابع اطلاعاتی نیز اتخاذ شود که دانشجویان بتوانند به نحو بهینه از آن‌ها استفاده کنند.

امروزه بسیاری از سازمان‌ها و ارگان‌ها به اهمیت مدیریت دانش و فناوری‌های آموزشی پی برده‌اند. این باعث شده که برای شناخت، پی‌ریزی، سازمان دادن و نگهداری و حمایت از دانش توسط مهندسی دوباره فرآیندهای حرفه‌ای و آموزشی و افزایش همه‌گیر فناوری‌های آنلاین تلاش شود. در این راستا یک جنبش بین‌المللی قصد دارد استانداردهایی را توسعه دهد که همه کاربران را قادر خواهد ساخت در همه جای جهان بتوانند از همه منابع کامپیوتری در پایگاه‌های قطعات آموزشی به‌طور مشترک استفاده کنند. این دو حرکت به یک گرایش متمرکز می‌شود و آن ساختار نسل بعدی وب کنونی "وب معنایی (semantic web) " است و این از هسته برنامه تحقیقاتی LORNET متمایل می‌شود.

LORNET یکی از پروژه‌های جذابی است که در راستای همکاری دانشگاه‌ها و توسعه محتوای آموزشی در فضای الکترونیکی توسط دولت کانادا آغاز شده است.

شبکه تحقیقاتی lornet متشکل از حدود 100 محقق، متخصص و دانشجویان فارغ‌التحصیل از شش دانشگاه است. دانشگاه از راه دور کِبِک میزبان این شبکه تحقیقاتی است و گیلبرت پَکوک مدیر علمی این شبکه است. مقدار سرمایه‌ای که NSERC (انجمن تحقیقاتی علوم طبیعی و مهندسی کانادا) به این شبکه در توسعه ابزارهای لازم جهت دوره‌ها و برنامه‌های آموزشی دوجانبه تخصیص داده است در حدود 5/7 میلیون دلار در طول پنج سال است. NSERC انجمنی است در کشور کانادا که در راستای منافع این کشور بر روی ابداعات و نوآوری‌ها در زمینه علوم طبیعی و مهندسی سرمایه‌گذاری می‌کند. این پروژه همچنین از کمک‌های مالی بخش خصوصی و سایر مراکز دولتی برخوردار خواهد بود.

دانشگاه‌هایی که در پروژه تحقیقاتی LORNET همکاری می‌کنند عبارتند از: دانشگاه پلی‌تکنیک مونترال، دانشگاه اتاوا، دانشگاه ساسکاچ‌وَن، دانشگاه واترلو، دانشگاه سیمون فریزر و دانشگاه از راه دور کِبِک.

LORNET در صدد است که بر روی شبکه‌ای از قطعات و تکه‌های آموزشی که در حقیقت یکی از اصلی‌ترین گرایشات تحقیقاتی در زمینه آموزش از راه دور است، تحقیق و پژوهش کند. این قطعات آموزشی که در پایگاه‌های مختلفی ذخیره می‌شوند جهت ایجاد اسناد، ابزارهای آموزشی، سرویس‌های کارآمد تحت وب و همچنین جهت آموزش و مدیریت دانش به‌کار می‌روند. این پروژه در حقیقت هم‌سو با نسل بعدی وب معنایی (Semantic Web) خواهد بود. پروژه LORNET همچنین به سازمان‌هایی که با چالش‌های بزرگی در جامعه دانش‌محور و اقتصاد نوین مواجه هستند، کمک خواهد کرد. اهداف تحقیقاتی پروژه عبارتند از:

1- طراحی و پیاده‌سازی معماری یک نظام هماهنگی داخلی و پروتکل‌های متادیتا
2- توسعه متدهای طراحی و ویرایشگرهایی جهت گردآوری قطعات آموزشی و عملیات‌های مرتبط
3- نمایش قطعات در سطوح مختلف انتزاعی به‌طوری که محتوا قابل بازنگری و تطبیق‌پذیر باشد.
4- تطبیق و گسترش استخراج دانش و روش‌های کاوش منابع و ابزارها جهت بهره‌برداری کامل از محتوای پایگاهی از قطعات آموزشی
5- تعریف متادیتا و پروتکل‌های طراحی و همچنین ابزارهای انتقال مالتی‌مدیای پیشرفته با کیفیت سرویس‌دهی بالا
6- گسترش TELOS، سیستم‌عاملی پیشرفته، جامع و انعطاف‌پذیر برای پشتیبانی آموزش و مدیریت دانش.
اطلاعات بیشتر در مورد LORNET را می‌توانید در آدرس زیر بیابید:http://www.lornet.org

ايران و فناوري اطلاعات

از آنجا كه مقوله فناوري اطلاعات (IT) بسيار مهمي مي‌باشد لذا توجه تمام دولتهاي جهان و از جمله دولت ايران را به خود معطوف كرده است.
تخصيص بودجه 1250 ميليارد ريالي (160 ميليون دلار) در سال 1381 نشانه اهميت و تأثير بي‌چون و چراي اين صنعت در آينده جهان مي‌باشد، كه از اين بودجه 750 ميليارد ريال آن براي تجهيزات سخت‌افزاري، نرم‌افزاري و شبكه جامع اطلاع‌رساني بازرگاني و 500 ميليارد ريال آن نيز براي اشتغال از طريق اين صنعت مي‌باشد.
بازار فناوري اطلاعات
اما بايد ديد كه بازار فناوري اطلاعات در ايران تا چه اندازه گنجايش و توان پيشرفت را دارا مي‌باشد؟
اگر چه ايران به‌دليل تحريم‌ها و تحولات اقتصادي تا حد زيادي از اين مقوله عقب افتاده و اين امر تأثير منفي زيادي را به بازار فناوري اطلاعات ايران تحميل نموده است اما با اين حال با تلاش دست‌اندركاران اين صنعت شاهد رشد سريع و چشمگير آن هستيم.
برآورد حجم بازار فناوري اطلاعات ايران كار چندان ساده‌اي نيست اما مطابق با شاخص‌هاي منتشر شده از سوي بعضي از سازمان‌ها، ارزش بازار فناوري اطلاعات ايران در آغاز هزاره سوم، بين يك تا يك‌و‌نيم ميليارد دلار تخمين زده مي‌شود كه اين رقم سالانه، از رشد ساليانه قابل توجهي برخوردار است.
توجه به اين نكته كه بازار فعلي فناوري اطلاعات در ايران در يكي از بهترين مقاطع خود براي سرمايه‌گذاري به‌سر مي‌برد، بسيار مهم و حايز اهميت است.
شركت‌هاي كامپيوتري
بحث ديگر شركتهاي كامپيوتري حامي صنعت فناوري اطلاعات در ايران مي‌باشند. تا پايان سال 1376 تعداد كل شركت‌هاي كامپيوتري در ايران اعم از آن دسته از شركت‌هايي كه توسط شوراي عالي انفورماتيك تأييد شده يا نشده بودند، به 1051 شركت مي‌رسيد. از اين ميان تا خرداد سال 1379، 484 شركت از طرف شوراي علي انفورماتيك ايران احراز صلاحيت شده بودند كه از اين ميان 78% سهم شهر تهران و تنها 22% سهم ساير شهرستان‌ها مي‌شد. كه اين خود نيز باعث بازنگري به منزله جذب تمامي سرمايه‌هاي فني به سمت پايتخت و عقب‌افتادگي نسبي ساير شهرستان‌ها از نظر علمي نسبت به پايتخت مي‌شود!
نكته‌ ديگر كسب استانداردهاي جهاني براي ورود به بازار جهاني صنعت فناوري اطلاعات (IT) و رقابت با ساير كشورها صاحب صنعت در اين زمينه نظير آمريكا، اروپا، هند و … مي‌باشد.
تاكنون در يك طرح آغازين، هشت شركت نرم‌افزاري موفق به دريافت گواهينامه‌هاي
IT Tick،ISO 9001 شده‌اند و تعداد بيشتري از شركت‌ها نيز به‌دنبال اخذ اين گواهينامه‌ها مي‌باشند.
نرم‌افزار
مقوله ديگر در زمينه اين صنعت مقوله نرم‌افزار مي‌باشد.
دولت ايران براي حمايت هرچه بيشتر از صنعت نرم‌افزار در داخل كشور اقداماتي صورت داده است كه از آن جمله مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:
1. حمايت مالي از شركت‌هاي توليدكننده نرم‌افزار
2. ضمانت دولتي در قرارهاي منعقده بين شركت‌هاي ايراني و خارجي
3. تصويب قانون مالكيت فكري براي كليه نرم‌افزارهاي توليد داخل توسط مجلس شوراي اسلامي
ذكر اين نكته كه ارزش 200 ميليون دلاري بازار نرم‌افزار ايران پتانسيل افزايش تا سقف 500 ميليون دلار را دارا مي‌باشد از آن جهت حايز اهميت است كه دولت با افزايش حمايت مادي و معنوي از اين صنعت مي‌تواند به پيشرفت صنعت فناوري اطلاعات (IT) كمك شاياني كرده باشد.
صادرات و واردات نرم‌افزار
اما پس از توليد يك نرم‌افزار بحث بازار فروش آن به‌ميان مي‌آيد كه مقوله واردات و صادرات نيز از همين دست مي‌باشند.
شركت‌هاي نرم‌افزاري ايران براي افزايش سود حاصله، گسترش بازار نرم‌افزار، جلب سرمايه‌ها و بالا بردن سطح كيفي توليدات خود نياز به همكاري و تبادل اطلاعات با شركت‌هاي بزرگ نرم‌افزاري در جهان را دارا مي‌باشند. و اين موضوع باعث افزايش مبلغ مجوزهاي واردات نرم‌افزار از يك ميليون دلار در سال 1375 به پنج ميليون دلار در سال 1378 مي‌باشد.
از طرفي شركت‌هاي نرم‌افزار ايراني از محصولات نرم‌افزاري توليد شده در سال 1375 كه بالغ بر 710 محصول بوده‌اند، 70 محصول آن‌را به ارزش تقريبي يك ميليون دلار صادر كردند كه نمودار زير توزيع موضوعي اين نرم‌افزارها را نشان مي‌دهد.
نمودار
زمينه‌هاي توسعه نرم‌افزار در ايران را مي‌توان به صورت زير نام برد:
1. آموزش
2. اداري، مالي، صنعتي
3. پزشكي
4. بانكداري
5. بيمه
6. حمل و نقل
7. طراحي و مهندسي
8. فرهنگي
9. قضايي
10. سيستم‌هاي اطلاعات جغرافيايي (GIS)
11. هنر و تبليغات
12. دفاعي
13. خدمات نشر روميزي
سخت افزار:
پس از جنگ و در زمان بازسازي كشور تمام توجهات به سوي توليد داخلي و پيشرفت و توسعه دادن و به اصطلاح رسيدن به خودكفايي كشيده شد، كه در نتيجه اين فكر حمايت هاي دولت از توليد داخلي افزايش يافت و توليدكنندگان داخلي با تصويب قانون حمايت از توليد كننده كه طبق آن محصولات توليد شده در خارج اجازه ورود به داخل كشور را نمي يافتند، براي ادامه اين راه تشويق شدند. همچنين دولت با در نظر گرفتن يارانه هاي متعددي از جمله اختصاص ارز با نرخ پايين، توليدكنندگان را ياري كرد. اما متأسفانه حمايتي اين چنين جدي از توليدكنندگان داخلي عوارض جانبي نيز به همراه داشت. اما توليد داخلي كفاف تقاضاي بازار را نمي داد و به قولي عرضه و تقاضاي بازار با هم پيش نمي رفتند و همين موضوع كافي بود تا قاچاق اجناس خارجي به كشور آغاز شده و هر روز نيز افزايش يابد. و اين در حالي است كه جنس خارجي با قيمت بسيار كمتر و تنوع بيشتر از جنس داخلي به بازار عرضه مي شد و اين نتيجه اي جز ورشكست شدن توليدكنندگان داخلي نداشت. دولت براي مقابله با اين معضل، موانع عيني تعرفه اي را از ميان برداشت.
به اين ترتيب تنها حمايتي كه هم اكنون دولت از توليدكنندگان داخلي به عمل مي‌آورد اخذ تعرفه‌هاي بالاتر براي كالاي ساخته شده از كشور است و دولت اميدوار است كه بتواند با اين ترفند از ورود كالاي قاچاق به داخل كشور جلوگيري كند كه تا حدودي نيز موفق بوده است. بيشتر محصولات فوق از كشورهايي چون كره، آلمان، فرانسه و ژاپن به ايران وارد مي شوند و شركت هاي سوئدي نيز در حوزه تأمين تجهيزات شبكه سازي و ارتباطات راه دور ايران فعاليت قابل ملاحظه و چشمگيري دارند.
اگر چه اكنون ورود انواع رايانه به داخل كشور مجاز است، اما به دلايلي كه بحث شد رايانه هاي با مارك تجاري در بازار بسيار ناياب است. از طرفي امروز توليد داخلي به طور كامل تقاضاي بازار را جواب مي دهند. به عنوان مثال مي توان به نمايشگرها اشاره كرد. در ايران حدود 10 شركت توليد كننده نمايشگر وجود دارد كه نمايشگرهاي CRT را با استاندارد جهاني TCO , MPRIIرا توليد مي كنند. اين توليد كنندگان مارك هاي مشهور نمايشگر را توليد كرده و به اين ترتيب كل نياز بازار را تأمين مي كنند. طبق آمارهاي رسمي در سال 1379 حدود چهار هزار نمايشگر توليد شده است. اما متأسفانه هنوز قطعاتي مانند CPUs, DRIVERs, RAMs هنوز به صورت قاچاق به كشور وارد مي شود.
نكته قابل توجه ارزش بازار رايانه هاي شخصي و لوازم جانبي آن است. طبق آمارها در سال 1380 ، فروش چهارصد هزار دستگاه رايانه شخصي ارزش را به رقمي معادل 500 تا 700ميليون دلار رسانده كه مطابق دهه گذشته افزايش 20 درصدي آن پيش بيني مي شود.تركيب بازار مصرف رايانه‌هاي شخصي در ايران به صورت زير است:
دولت كه سهمي نزديك به %70 را در بر مي‌گيرد كه خود شامل:
سازمانهاي دولتي و وزارتخانه ها،
نيروهاي انتظامي،
بانك ها و شركت هاي بيمه،
كارخانه هاي بزرگ توليدي مي‌باشد
بنگاه ها و مؤسسات كاري متوسط و كوچك كه %15 بازار را در بر مي‌گيرد
خانه ها كه %15 بازار را در مي‌‌گيرد.
نكته قابل توجه در اين بخش نفوذ سريع كامپيوترهاي شخصي به خانه ها در عين ساكن ماندن رشد در بخش هاي دولتي و بخش هاي كوچك تجاري است كه حدود %2 بوده و پيش بيني ها نشان مي‌دهد كه اين رقم در آينده نزديك افزايش خواهد يافت.
شبكه:
در اين بخش به توضيح در باره مطالبي مانند ارتباطات خطوط تلفن، سيستم تلفن همراه، زير ساخت ارتباطي، شبكه ملي ديتا مي پردازيم.
ارتباطات خطوط تلفن:
در ايران تنها شركت ارايه كنندگان خدمات تلفن، مخابرات ايران مي باشد. ظرفيت شبكه مخابرات كشور در سال 1374 بالغ بر 5 ميليون خط بوده است كه اين رقم تا پايان تيرماه 1379 به 9.8 ميليون خط تلفن ثابت رسيده است. به اين ترتيب ضريب نفوذ تلفن ثابت در ايران براي هر 100 نفر جمعيت 13.8 برآورد مي شود.اين ضريب در سال 1380 به 14 رسيده است. برطبق برنامه هاي موجود تعداد تلفن هاي ثابت در ايران تا سال 1384 به 20 ميليون خط خواهد رسيد.
سيستم هاي تلفن هاي همراه:
سيستم تلفن همراه در ايران از نسل دوم و از سيستم GSM استفاده مي كند. بر اساس آمار موجود تعداد تلفن همراه واگذاري شده در ايران از سوي شركت مخابرات در ايران تا پايان سال 1380 حدود 18 ميليون خط بوده است. بنابراين ضريب نفوذ تلفن همراه در ايران 5 درصد است.
شركت مخابرات قصد دارد تا با همكاري بخش خصوصي در 3 سال آينده 10 ميليون خط داير نمايد و همچنين در بهبود كيفيت اين خطوط نيز برنامه هايي در دست اجراست.
منبع : www.payam.co.ir

آموزش اينترنتي در ايران و مواجه ان با فرايند هاي تکنولوژيک جهان

تکفا - علي اصغر فرامرزيان -از ابتدا سعي ندارم وارد يک وادي انتقادي شوم ولي بررسي موضوعي را که انتخاب کردم بدون ذکر خصوصيات آموزش عالي کشور ناقص خواهد ماند. مقايسه موجودي نظام آموزشي کشور با نظام حاصل متولد شده از بازسازي نظام جهاني که از ان شرحي خواهد گذشت مقدور نيست مگر اينکه به مشکلات ان توجه شود. همگان م? پذيريم که دير? است نظام آموزش عال? کشور توانائ? پذيرش حد اکثر 10 درصد ازعلاقمندان به اموزش عالي را داشته است. شايد اين آمار بخودي خود براي هر گونه توضيح و توجيه توسعه براي آموزش کشور کافي باشد اما بدون توجه به خصوصيات علمي، فرهنگي و سياسي نظام آموزشي عالي نمي توان به راه حل اين مشکل در ايران پرداخت لذا در ابتدا به مشکلات اصلي و اساسي نظام آموزش کشور در چهار بخش علمي، فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي کشور اشاره ائي کلي، خلاصه و گذرا خواهم داشت.

الف: مشکلات علم?
احتمالا اكثر کارشناسان شك‌ ندارند كه‌ نظ‌ام‌ كپي‌ شده آموزش? ايران‌ پس‌ از توسعه‌ صنعت‌ چندين سال بعد از رونق گرفتن دانشگاه در اروپا پايه‌ ريزي‌ شده‌ وهميشه محدوديت ها و نيازهاي قابل توجه ان بعلت قطع رابطه با کاربرد هاي اجتماعي اجازه ارزيابي و بازسازي به ان را نداده است. بمرور زمان مبناي‌ ان بدون بازنگري تبديل به يك‌ آموزش‌ سنتي‌ براساس‌ تربيت‌ فراگيران‌ شاغل‌ در نظ‌ام‌ اداري شده و دو عامل اساسي و وجودي، وارداتي خود يعني صنعتي‌ و كشاورزي‌ را فراموش کرده است. محصول‌ آموزش يافته اين‌ سيستم‌ در ايران با بليعدن 10 درصد موفق دانش آموختگان کشور انها را براي يک نظ‌ام‌ اداري‌ که قاصرازهر گونه خدمت به توليدات صنعت‌ وكشاورزي‌ است تربيت کرده و بدليل عدم چالش بين علم آموختگان در صحنه علمي و عملي کشور روز به روز از کيفيت علمي مراکز آموزشي کاسته است.

ب: مشکلات فرهنگي
فرهنگ‌ كار راحت، عدم‌ علاقمندي‌ به‌ كار توليد وخدمات‌ در بين‌ فارغ‌ التحصيلان‌ اموزش‌ عالي‌ و ترويج پشت‌ ميز نشيني‌ از مهمترين‌ دستاوردهاي نظام آموزش عالي کشور بوده است‌
هم اکنون نِيز نظام آموزش? کشور تابع? از گذشته است و کماکان راه متفاوت? را ط? نم? کند. نخبگان و دولت دو لبه اره ائ? هستند که بدون تعيين يک راه کار صحيح با پر کردن ظرفيت آموزش? بدنه آموزش کشور را فرو م? ريزند. نظام آموزش? بعنوان مهمترين عنصر کار و توليد، ايستا و قادر نيست قشر جوان کشور را با فرهنگ سازندگ? اشنا کند. پاک کردن غبار فرهنگ پشت ميز نشين? و توسعه نظام ادارا? از افکار و آعتقادات نظام آموزش? ما شده و تکرار کننده شيوه هاي گذشته است. فعاليت ها? توليد? و خدمات? بعنوان مهمترين نيازها? جامعه روز به روز احترام اجتماعي خود را از دست داده ونقش آموزش در انها بيرنگ و کوچک م? شود. کليه اين عوامل دست به دست هم مي دهند که الگوي فرهنگ توسعه و سازندگ? در اين جامعه جوان تبديل به يک باور نشود و فراگير نخبه علاوه بر اينکه خود نوع دانش مورد علاقه اش را انتخاب نم? کند، هيچ تحليل? از اينده ندارد و نظام نيز هيچ راهي را براي استفاده متناسب از توانائي هاي او به او پيشنهاد نمي کند.

ج: مشکلات اجتماع?
ادامه تحصيل بعلت پيروي از الگوها? غلط به يک? از بزرگترين استرس ها? اجتماع? تبديل شده است. تلاش اجتماع? به عهده والدين گذاشته شده، جوانان با کار بيگانه شده اند و انگاري بجز تحصيل بي هدف هيچ وظيفه اجتماعي بر دوش ندارند. يک? از بزرگترين نگران? ها? اعضا? خانواده ها قبول? فرزندان در دانشگاه است، بخش زياد? از در آمد خانواده هزينه تحصيلات فرزندان م? شود وما حصل ان بيکار? اجتماع? و متوقف شدن فعاليت اجتماع? در بخش توليد و خدمات است.

د: مشکلات اقتصاد?
عدم تناسب محصول آموزش عال? کشور با نيازهاي اجتماعي و عدم تزريق عادلانه اين محصول در بخش خدمات و توليد باعث خسارتهاي کلان اقتصادي در كشور است‌. جذب‌ بيشترين‌ دانش‌ اموختگان‌ عالي‌ كشوردر نظام ادار? و بايگاني کردن نخبگان کشور در فايل دولت نه‌ تنها نظام ادار? را كاملا نا كارآمد کرده بلكه‌ بيش‌ از 50 درصد هزينه‌ جار? کشور‌ را به‌ خود اختصاص‌ داده‌ است. بدين معنا که آموزش ما در خدمت هزينه کردن سرمايه کشور برا? نخبگان ول? بدون انتظار ازارائه کار مفيد ازاين قشر کارآمد است، به لفظ? ديگراين شيوه افراد مستعد کشور را در قالب? مسدود و غير کارا فرو برده است. صنعت‌ كه‌ موثر ترين‌ بخش‌ دانش‌آموختگان‌ كشور را جذب‌ كرده از جمعيتي‌ كمتر از پنج‌ درصد فارغ‌ التحصيلان‌ اموزش‌ عالي‌ سود مي‌ برد و كشاورزي‌ از استفاده‌ بيش از دو درصد اين‌ دانش‌ اموختگان‌ محروم‌ است‌. ميلياردها سرمايه‌ گذاري‌ براي‌ نظ‌ام‌ اموزشي‌ كشور با جذب‌ اين‌ تعداد فارغ‌ التحصيل‌،‌ نظ‌ام‌ آموزش‌ عالي‌ كشور را تبديل‌ به‌ يك‌ سرمايه‌ گذار? غير اقتصادي و بيهوده‌ كرده‌ است‌.

اين خصوصيات نظام آموزشي کشور را از درک يک معماري جديد براي بازسازي و روزآمد کردن يک نظام آموزشي دور کرده است. ايران با داشتن 7/18 ميليون دانش آموز، 8/4 ميليون جمعيت پشت کنکور? و 2/8 ميليون نفر کودک? که هنوز به مدرسه راه نيافته اند با توجه به مشکلات فوق بعنوان يکي از جوانترين کشورهاي دنيا نيازمند آموزش است. بديه? است اين امار هيچ استدلال? را نياز ندارد تا اهميت آموزش درکشور را بيان کند. عل? رغم مشکلات فراوان? که برا? فراهم اوردن تسهيلات اموزش? اين جمعيت مد نظر است بايد توجه داشت برا? کشور? که داعيه تربيت يک نسل جديد را دارد در يک برنامه ريزي منطقي، جوان? بودن چنين جامعه ائ? م? تواند يک? از ويژگيها? ان محسوب شود.

يک و نيم ميليون نفر آموزنده در کشور تصد? آموزش 20 ميليون فرا گير را بعهده دارند. نياز به کلاس درس روز به روز افزايش مي يابد بنا ها? فيزيک? فراوان در اقصا نقاط کشور توسط دانشگاه ها? دولتي،‌ آزاد، پيام نور و... در حال تاسيس هستند. کارشناسان متعقدند که نظام آموزش? در کشور با هزينه ائ? فراوان پايه ائ? سست را بنا نهاده و با چنين سرمايه گذار? کما کان آموزش عال? کشور قادر نيست بيش از ده درصد علاقمندان به آموزش را بپذيرد.

فارغ التحصيلان دوره متوسطه
جمع

سال تحصيلي

دختر

پسر

جمع

75820
83359
159179
66-1365 (1)
111683
136649
248332
71-1370(1)
245685(2)
199018(2)
444703(2)
76-1375(1)
369207(2)
271742(2)
640949(2)
77-1376(1)
321575(2)
260836(2)
582411(2)
78-1377(3)
395547(2)
316035(2)
711582(2)
79-1378(3)
449966
357028
806994
80-1379(3)
مأخذ ـ وزارت آموزش و پرورش . (ر.پ).

در سال تحصيلي 1380 -81 دانشگاه هاي کشور بيش از يک و نيم ميليون دانشجو را در خود جاي داده اند. ظرفيت صندلي هاي دانشگاه ها تکميل است و اين دانشگاه ها بيش از اين ظرفيت ندارند، افزايش اين ظرفيت خصوصا در ده ساله گذشته با کاهش کيفيت علمي در کشور همراه بوده است.
سالانه بيش از هشتصد هزار نفر از دوره متوسطه فارغ التحصيل شده و به خيل علاقمندان به دانشگاه در ايران اضافه مي شود اين تعداد با ميانگين افزايش بيش از 30 درصد در سال به چهار ميليون و هشتصد هزار نفر متقاضي ورود به دانشگاه مي پيوندد. بدين صورت مي توان گفت با معادلات رشد جمعيت در ايران افزايش ميانگين فارغ التحصيل سالانه بيش از يک ميليون خواهد بود و اين رقم رشد تا سال 2021 قطعي وادامه دار است. بر اساس اين امار افزايش نياز دانشگاه در ايران بيش از 9 برابر نياز جامعه جهاني است.

دانشجويان سطوح مختلف تحصيلي
دانشگاهها و مراكز آموزش عالي(1)
جمع

سال تحصيلي

زن

مرد

جمع

378365
381505
759870
81-1380
مأخذـ وزارت فرهنگ و آموزش عالي .
به استثناي دانشگاه آزاد اسلامي.
دانشجويان سطوح مختلف تحصيلي
دانشگاه آزاد اسلامي
جمع

سال تحصيلي

زن

مرد

جمع

390068
416571
806639
81-1380
مأخذ ـ دانشگاه آزاد اسلامي.
مركز اطلاعات ، آمار و كامپيوتر

فارغ التحصيلان سطوح مختلف تحصيل
دانشگاهها و مراكز آموزش عالي(1)
جمع

سال تحصيلي

زن

مرد

جمع

57778
72633
130411
80-1379
مأخذـ وزارت فرهنگ و آموزش عالي .
به استثناي دانشگاه آزاد اسلامي.
فارغ التحصيلان سطوح مختلف تحصيلي
دانشگاه آزاد اسلامي
جمع

سال تحصيلي

زن

مرد

جمع

86481
109581
196062
1380-81
مأخذ ـ دانشگاه آزاد اسلامي.
مركز اطلاعات ، آمار و كامپيوتر

آمار فارغ التحصيلان کمتر از 18 درصد از صندلي هاي اشغال شده در دانشگاه است. جالب توجه است که در سه ساله گذشته تعداد فارغ التحصيلان کمتر از 50 درصد دانشجوياني است که صندلي هاي دانشگاه را اشغال کرده اند.

همه اين عوامل بيان از يک نياز معجزه آسا براي راه حل معضل آموزش عالي در کشور دارد و اين ممکن نيست بجز از طريق يک تحول اساسي که بتواند بلحاظ کمي و کيفي پاسخگوي نياز اموزش عالي در کشور باشد. انچه مسلم است توسعه آموزش عالي بايد از يک راه کار اصلي در کشور پيروي کند ولي اينطور که پيدا است اين مشکل نيز مانند توليد، صنعت، کشاورزي، بيکاري و... تابعي از يک راه حل اساسي نيست و در فعل و انفعال اجتماعي راهي بجز ادامه نيازهاي ان وجود ندارد. لذا جامعه مسئول نظام آموزش عالي ما با فرهنگ موجود در کشور تابعي در بوجود آوردن تسهيلات لازم براي آموزش کشور است. براي توسعه کيفيت دانشگاه هاي فيزيکي کشور حرفي براي گفتن وجود ندارد و شاخصه هاي بررسي ان که در اين مقال امکان پرداختن به ان نيست همه حکايت از افت کيفيت آموزش عالي دارد. لذا حد اقل نتيجه گيري از اين استدلالات اين است که استفاده از شيوه هاي ديگر خسارتي براي کيفيت آموزش عالي کشور در بر ندارد وان را از انچه هست بدتر نمي کند. بديهي است روند موجود پاسخگوي نياز هاي آموزش عالي کشور نيست و راه حل اين نياز در زمان کوتاه به يک معجزه نياز دارد. وجود نزديک به 5 ميليون فرد مشتاق به اموزش و اضافه شدن يک ميليون فارغ التحصيل در هرسال با نياز هاي مشتاقان ان با امکاناتي از قبيل فضا و مکان در وضعيت موجود کشور و بنيه علمي ان نيست و راهي با مشخصات بهتر از توسعه آموزش مجازي براي آن وجود ندارد. در ادامه اين مبحث بايد بگويم که اينجا بحث بر اين نيست که کدام يک از انواع آموزش توانائي حل اين معضل را دارد. بلکه بايد قبل از هر چيز به عدم دسترسي به اين مشکل و عدم فراهم آوردن آن در فضاي فيزيکي دانشگاه هاي کشور اذعان داشت. در اينجا شايد بهتر باشد قبل از اينکه در مورد فلسفه دانشگاه مجازي و فيزيکي، سنتي و مدرن و سود و زيان هر کدام بحث بشود اين نکته مورد بررسي قرار گيرد که ايا راه حل دومي مي تواند براي معضل آموزش کشور وجود داشته باشد يا خير. با توجه به اين مشکلات و دلايلي که براي روشن ساختن اينده اين تکنولوژي بيان ادعا کردم مي‌توان گفت بهترين سرمايه گذاري در آموزش عالي، انتخاب آموزش مجازي باشد چون مي تواند کوتاه ترين و موثرترين راه براي آموزش عالي کشور باشد. اما نبايد فراموش کرد که طي اين راه نياز به يک برنامه ريزي اصولي است تا همانند ديگر سوژه هاي اين کشور تبديل به يک عنصر سود جوئي نشود. بديهي است ورود در اين تکنولوژي قبل از هر چيز نيازمند به توليد اطلاعات است و براي دستيابي به ان بايد از نخبگان کشور و اساتيد دانشگاه استفاده کرد.
در اين راه سرمايه گذاري در زمينه توليد اطلاعات متناسب با تکنولوژي اولين قدم براي ورود در اين خط مشي اساسي است. بديهي است اين مورد نيازمند به سرمايه گذاري و اشراف به يک برنامه ريزي بلند مدت دارد که هزينه هاي ان دور از هر گونه جنجال و سود جوئي بايد پرداخت شود. بطور مثال هر واحد درسي‌ بر اساس‌ مصوبه‌ وزارت‌ علوم‌ نيازمند يك‌ ساعت‌ كلاس‌ درس‌ و دانشجوي‌ ليسانس‌ بط‌ور ميانگين‌ بايستي‌ 136 واحد درسي را طي کند. هردانشجوي‌ فوق‌ ليسانس‌حد اقل ملزم‌ به‌ گذراندن‌ 32 واحد است . در صورتي که هرواحد درسي را 1 ساعت و هر ترم را 17 هفته محاسبه کنيم، در مجموع‌ واحد هاي‌ درسي‌ رشته‌ ليسانس‌ حداقل 2312 ساعت و برابر 138720 دقيقه و فوق‌ ليسانس‌ 918 ساعت‌ برابر 55080 دقيقه است‌. در صورتيكه‌ لازم‌ باشد براي‌ هر دقيقه‌ فيلم‌ اموزشي‌ فقط‌ پانزده‌ هزار تومان‌ سرمايه‌ در نظر گرفته شود. هر رشته‌ ليسانس‌ نياز به‌ سرمايه‌اي‌ برابر 000ر800ر080ر2 و فوق‌ ليسانس‌ 000ر200ر826 تومان‌ دارد.

بديهي است اين نوع سرمايه گذاري ‌پس از طي شدن صحيح اين راه سود آور خواهد بود. در صورتيکه در هررشته‌ ليسانس‌ فقط‌ 1000 دانشجو و براي‌ هر ترم 500 هزار تومان محاسبه شود در آمد يك‌ رشته‌ در يك‌ دوره‌ 4 ساله‌ 4 ميليارد تومان‌ خواهد بود حال اگر اين رقم در تعداد مشتاقان آموزش عالي و بر هزينه سرانه دانشجو در کشور نيز ضرب گردد، شاخص يکي از بهترين معادلات اقتصادي در کشور را نشان خواهد داد.

جهاني شدن
در اين رهگذر معتقدان‌ به‌ جهاني‌ شدن‌ به‌ اينده‌ جهاني‌ مي‌ انديشند كه‌ در قلمرو ان‌ همه‌ چيز در حال‌ انتقال‌ است‌. اينترنت‌ فراهم‌ كننده‌ فضائي‌ حداقل‌ با 65000 بزرگراه‌ است‌ كه‌ مي‌ تواند كليه‌اط‌لاعات‌ را با سرعت‌ 120 هزار مايل‌ در ثانيه‌ براي‌ بيش از يک ميليارد‌ شهروند خود به‌ سراسر جهان‌نقل‌ مكان‌ دهد. اين‌ دهكده‌ هم‌ اكنون‌ تبديل‌ به‌ يكي‌ از پر جمعيت‌ ترين‌ كشورهاي‌ جهان‌ شده‌ ودران‌ شهروندان‌ از نظ‌ر دانش‌، پردازش‌ و اط‌لاعات‌ با يك‌ زبان‌ سخن‌ مي‌ گويند. اعضاي‌ اين‌ جامعه‌ با زبان‌ توليد اشنا هستند و در تلاشند تا جامعه‌ ائي‌ مرتبط‌ را مهيا سازند كه‌ داراي‌ ساختار يك‌ جامعه‌ نوين‌ اجتماعي‌، فرهنگي‌ و اقتصادي‌ باشد و برتعامل‌ ميان‌ فرايند ها و واكنش‌ ها دامن‌ بزند و زير بناي‌ جديدي‌ براي‌ پيوستن‌ به‌ نهادهاي‌ اجتماعي‌ درجهان‌ بوجود اورد.

جهاني‌ شدن‌ واقعيت‌ روبه‌ گسترشي‌ است‌ كه‌ همه‌ عرصه‌ هاي‌ اقتصادي‌ , اجتماعي‌ و فرهنگي‌ جهان‌ را تحت‌ تاثير قرارداده‌ و تمامي‌ كشورها را به‌ گونه‌ ائي‌ با ان‌ درگير كرده‌ است‌. اين‌ فرايند به‌ بركت‌ رشد تكنولوژي‌ همگرائي‌ فراواني‌ بين‌ مشخصه‌ هاي‌ اقتصادي، فرهنگي‌، فني‌ وعلمي‌ جهان‌ بوجود خواهد اورد. ديري‌ نخواهد پائيد كه‌ اين‌ شهروندان‌ بخاط‌ر شاخصه‌ هائي‌مانند انعط‌اف‌ پذيري، ايجاد رقابت‌ وقدرت‌ مديريت‌ بر مولفه‌ هاي‌ توليد ثروت‌ مسلط‌ شوند و با تشكيل‌ كانون‌ هاي‌ تواناي‌ تكنولوژي‌ و بهرمندي‌ از اط‌لاعات‌ پيوسته‌ جهاني‌ بر اجراي‌ كار و فرايند هاي‌ توسعه‌ اقتصادي‌سياسي‌ و فرهنگي‌ اشراف‌ يابند. انها معتقدند بااين‌ پديده‌ در بسياري‌ از زمينه‌ ها نويد بخش‌ تاريخ نمادين‌ و مظ‌هر اينده‌ موهبت‌ اميز ي‌ هستند كه‌ اسط‌وره‌ ها و پيش‌ گوئي‌ هاي‌ تاريخ كهن‌ در ذهن‌ و خيال‌ مردمان‌ پرورانده‌ بود.
سرمايه‌ گذاري‌ فرا ملي‌ در همه‌ بخشهاي‌ اين‌ پديده‌ در زمينه‌ هاي‌ صنايع‌ اط‌لاعات‌، تجارت‌ رسانه‌ ائي‌، ط‌رح‌ ها و برنامه‌ هاي‌ سخت‌ افزاري‌ و نرم‌افزاري‌ خدمات‌ پيشرفته‌, اموزش، توليد كشاورزي، بهداشت، تكنولوژي‌، توليد سنتي‌ و نوين‌، حمل‌ و نقل‌، تجارت‌، توريست‌، اط‌لاعات‌ جنگ‌ افروزي‌ و صلح‌ ط‌لبي‌، چرخه‌ هاي‌ اقتصادي‌ ركود ورونق‌ بازار، مستغلات،‌ محيط ‌زيست‌، مديريت‌، فرهنگ‌ و ...باعث‌ نياز و اجبار به‌ شبكه‌ ائي‌ شدن‌ است‌. اين‌ شهروندان‌ مي‌ اموزند كه‌ براي‌ زندگي‌ در اين‌ شهر بايد رقابت‌ را بپذيرند و رقبا را تحمل‌ كنند. انها اصرار دارند به‌ شهروندان‌ خود بقبولانند كه‌ حاشيه‌ نشيني‌ و فرار از واقعيت‌ هاي‌ مناسب‌ اين ‌توسعه‌ نبوده‌ و خارج‌ از اصول‌ شهروندي‌ در پايگاههاي‌ اط‌لاعاتي‌ است‌.

منتقدان‌منط‌قي‌ ‌با انتقادهائي‌ كه‌ بر اين‌ تحول‌ روا مي‌ دارند بر اين‌ باورند كه‌ بالاخره‌ اين‌ راه‌ سپري‌ خواهد شد و با انگاره‌ هاي‌ خود از اين‌ حقيقت‌ در نمي‌ گذرند. انان‌ براين‌ باورند كه‌ اين‌ تحولات‌ بر زندگي‌ انسان‌ قرن‌ بيست‌ و يكم‌ تاثير گذاشته‌ و نويدها و ابهامات‌ او را تغيير مي‌ دهند . اين‌ پديده‌ به‌ تحولات‌ و تغييرات‌ سرعت‌ مي‌ بخشد ومردم‌ را وامي‌ دارد تا به‌ باز نگري‌ اراء و انديشه‌ هاي‌ خويش‌ بپردازند و ارزش‌ ها و نهادهاي‌ موجود را مورد نقد وبررسي‌ قراردهند و نتيجه‌ مي‌ گيرند كه‌ مسلما در اين‌ رهرو سط‌ح‌ اگاهي‌ و اط‌لاعات‌ همگاني‌ مردم‌ ارتقاء خواهد يافت.

از نتيجه‌ نگاه‌ منتقدان‌ و معتقدان‌ بايد دريافت‌ كه‌ مسلما در اين‌ روند دگرگوني‌هاي‌ اساسي‌ وجود خواهد داشت‌ كه‌ در بين‌ انها پذيرش‌ دگرگوني‌ هاي‌ تكنولوژيك‌ براي‌ همه‌ جوامع‌ موثرتر و گريز نا پذيرتر است‌. پديده‌ اينترنت‌ در فرايند جهاني‌ شدن‌ پويا ترين‌ و جامعترين‌ تحولي‌ است‌ كه‌ بعنوان‌ منبع‌ بزرگ‌ اط‌لاعات‌ جهان‌ هيچ‌ كس‌ نتوانسته‌ اين‌ موفقيت‌ بزرگ‌ تكنولوژيك‌ را ناديده‌ انگارد. به‌ همين‌ دليل‌ اثار و تبعات‌ ان‌ گستره‌ وسيعي‌ را در بر گرفته‌ و امروزه‌ بعنوان‌ تكنولوژي‌ برتر مهمترين‌ عامل‌ پشتيباني‌ اط‌لاعات‌ علمي‌ و هماهنگ‌ كننده‌ اهنگ‌ ان‌ در جهان‌ كنوني‌ شده است‌.

جهش‌ يكباره‌ ابر رسانه‌ اينترنت‌ در دهه‌ اخير راه‌ قرنها را ط‌ي‌ و تابعي‌ از مختصات‌ همه‌ علوم‌ شده‌ است‌. فرهنگ‌ و علم‌ در جهان‌ امروز بعلت‌ فعل‌ و انفعالات‌ سرعت‌ پيشرو اين‌ رسانه‌ بصورت‌ قابل‌ ملاحظ‌ه‌ ائي‌ توسعه‌ يافته‌ و همه‌ انديشمندان‌ معاصر را به‌ يك‌ رقابت‌ جهاني‌ فرا خوانده‌ است‌. اين‌ ابزار در بخش آموزش بيش از همه زمينه‌ ها فزون‌ ط‌لب، گسترش‌ پذير و بسط‌ يابنده اند. منابع‌ و ماخذ به‌ سهولت‌ در اختيار گذارده‌ شده‌، فاصله‌ ها از بين‌ رفته‌ وعامل‌ يافتن‌ براي‌ هر تجسس‌ در هر پژوهش‌ را در كوتاه‌ ترين‌ زمان‌ از منابع‌ و ماخذ موجود در سراسر جهان‌ ميسر ساخته‌ است‌.

بهر حال هزاره جديد از ان جهانيان است و استفاده از پژوهشگراني که مي خواهند آزادانه و جدا از هر گونه مناقشه به مطالعه و تفکر پرداخته و به مفاهيم جديد دست يابند راهي بسيار هموار و صحيح است. واگر اصحاب علم تصميم دارند در چالش کشيدن راست کيشي هاي جهان کنوني از تکنولوژي برتر استفاده کنند بايد در اين وادي قدم نهند.

بدون‌ ورود بيشتر در بحث‌ تئوريك در اين‌ مقال‌ در نظ‌ردارم‌ به‌ بررسي‌ بيشتر در مورد دلايل مثبت سرمايه گذاري در آموزش مجازي بعنوان راه حل اساسي براي مشکلات آموزشي کشور در بخش آموزش عالي در ايران بپردازم و درآن با نگاهي‌ كوتاه‌ به توسعه‌ تاثير جهاني‌ آموزش‌ مجازي‌ و تاثيرات‌ مهم‌ و قابل‌ توجه‌ ان‌ بر آموزش کشور خصوصا آموزش عالي‌ تاکيد کنم.

توسعه جهاني آموزش تکنولوژيک
در اين‌ بخش‌ در نظ‌ردارم‌ به‌ بررسي‌ بيشتر رابط‌ه‌ اينترنت‌ با خلف‌ ترين‌ فرزند خود يعني‌ اموزش‌ بپردازم‌ و نگاه‌ كوتاهي‌ بر تاثيرجهاني‌ توسعه‌ اموزش‌ مجازي‌ و تاثيرات‌ مهم‌ و قابل‌ توجه‌ ان براين اموزش‌ در جهان داشته‌ باشم .

تخصصي شدن جهان کنوني باعث شده است که روزبه روز نياز به آموزش عالي در جهان جوان کنوني که بيش از 50 درصد ان زير 25 سال سن دارند افزايش يابد. طبق مطالعات جديد هم اکنون 48 ميليون دانشجو در دانشگاه هاي جهان در حال تحصيل هستند. پيش بيني شده است اين تعداد تا سال 2010 به 100 ميليون نفر و در سال 2025 به 160 ميليون نفر خواهند رسيد. (McCann Benjamin, 2001)

انچه ‌در ابعاد جهاني آموزش و ضرورت وجودي ان حتمي است،‌ اين است که توسعه آموزش يک ضرورت جهاني و آموزش مجازي يکي از بهترين راه حل هاي ان است. اين نوع آموزش با اينکه هنوز زمان کودکي خود را مي گذراند‌ براموزش‌ سراسر دنيا تاثير جهان‌ شمول‌ وموثري‌ گذارده‌ است‌ اما در بحث‌ كلان‌ اين‌ پديده‌ ديري‌ نخواهد پائيد تا اين‌ تاثير برابعاد مختلف‌ اموزش‌ حرفه‌ ائي‌ بين‌ المللي‌ چهره‌ موثر خود را بعنوان‌ يك‌ انقلاب‌ اموزشي‌به‌ نمايش‌ بگذارد. مسلما با توجه‌ به‌ رشد روز افزون‌ بهره‌ گيري‌ از اينترنت‌، جهان‌ اموزش‌ بدين‌ دليل‌ كه‌ با خبرگان‌ اجتماعي‌ سرو كار دارد جزو اولين‌ بهره‌ وران‌ از اين‌ ابزار استثنائي‌ خواهد بود. خصوصا اينكه‌ اموزش‌ در اين‌ گذر با يك‌ سرمايه‌ گذاري‌ ارزان‌ و سودمند با اموزش‌ كامپيوتر و نحوه‌ فراگيري‌ استفاده‌ از ان‌ با استفاده‌ از نرم‌ افزارهاي‌ اموزشي‌ به‌ نتايج‌ قابل‌ عرضه‌ ائي‌ دست‌ خواهد يافت‌. به همين دليل همه در حال سبقت گرفتن از يکديگر در اين ارتباط هستند. نتيجه يک تحقيق نشان مي دهد با توسعه آموزش مجازي سرانه روزانه هزينه يک دانشجو در انگليس مي تواند از 320 دلار در روز حد اقل به 20 دلار وحد اکثر تا 30 دلار تقليل يابد1. آموزش از طريق اينترنت پس از مدت کوتاه پس از ايميل دومين مرتبطين را بخود اختصاص داده است (شوراي اطلاع رساني ، 30 خرداد 1381).
با توجه‌ به‌ اين مقدمه‌ بايد بپذيريم‌ كه‌ در فرايند اموزش‌ ، توسعه فعاليت هاي آموزشي يک ضرورت جهاني است. آموزش يكي‌ از موثرترين‌ وبي‌ خط‌ر ترين‌ عوامل‌ مربوط‌ به‌ تكنولوژي‌ ايتنرنت‌ است‌ و به‌ همين‌ دليل‌ شديدا مورد استقبال‌ همگان‌ قرار گرفته‌ و حتي‌ براي‌ مخالفين‌ خود در اين‌ زمينه‌ كوچك‌ ترين‌ ترديدي‌ باقي‌ نگذاشته‌ است‌. سرمايه گذاري در اين امر يکي از مهمترين موارد عوامل اساسي براي ورود و بهره وري در اين بخش حياتي است. اين سرمايه گذاري در اکثر کشورهاي توسعه يافته که حتي دانشگاه هاي آنها کوچکترين مشکل در زمينه ظرفيت پذيرش دانشجو را ندارد به بهترين وجه انجام گرفته است. امريکا در سال 1999 طي يک برنامه آموزشي براي مشاغل آموزش جديد 62 ميليارد دلار سرمايه گذاري کرده است2.
آموزش مجازي مهمترين عامل در توسعه فن آوري اطلاعات است. امروز از آموزش مجازي بعنوان مهمترين عامل توسعه دهنده فن اوري اطلاعات ياد مي شود و فعالين در اين رشته معتقدند با توجه به گفتار اشناي تکنولوژي با اين زبان نظ‌ام‌ اموزشي‌ مجازي‌ محدود به‌ هيچ‌ تخصص، مقط‌ع‌، سن‌ و دوره‌ خاص‌ نيست‌ و با توجه‌ به‌ گستره‌ فعال‌ خود مي تواند اموزش‌ را در همه‌ مراحل و مقاط‌ع‌ فعال‌ كند . بدين‌ دليل‌ كه‌ محدود به‌ مكان‌ و زمان‌ نيست‌ و مي‌ تواند همه‌ علاقمندان‌ به‌ اموزش‌ را با گزينه‌ هاي‌ ساده‌ تر از انچه‌ كه‌ تا كنون‌ در اموزش‌ مط‌رح‌ بوده‌ است‌ به‌ يك‌ فرا خوان‌ همگاني‌ در موسسات، دانشگاه ها،‌ کارخانجات و ... دعوت‌ كند. مسلما بدين‌ ترتيب‌ با همگاني و تخصصي کردن اين نوع آموزش يكي‌ از عوامل‌ مهم‌ درمقابل‌ مدرك‌ گرائي‌هاي بدون تخصص خواهد بود. اين نوع آموزش نه فقط در مراکز آموزشي رسمي بلکه در همه موسسات نيازمند به آموزش مورد استقبال قرار گرفته است. بررسي آموزش و مزاياي آن در مرکز آموزشهاي صليب سرخ جهاني نشان مي دهد اين سازمان براي توسعه اموزش مجازي بين سالهاي 2000 تا 2003 در طول 3 سال 10 ميليون دلار سرمايه گذاري کرده است.

توجه‌ به‌ اين‌ نكته‌ لازم‌ است‌ كه‌ ورود دراين‌ سيستم‌ علاوه‌ بر ورود اموزش‌ تكنولوژيك‌ مي‌ تواندعامل‌ مهمي‌ براي‌ افزايش مشاغل در تخصص فن آوري اطلاعات و اموزش‌ مباني‌ تكنولوژي‌ اط‌لاعات‌ و ارتقاي‌ فرهنگ‌ كامپيوتر و اينترنت‌ باشد كه‌ خود داراي‌ اهميت‌ فراوان‌ است‌. اين نوع آموزش شرکت هاي بزرگ جهان را براي فعاليت هاي آموزشي پرسنل خود و ورود به وادي توليد سخت افزار و نرم افزارهاي آموزش علاقمند کرده است. شرکت کداک در سال 2001 در يک برنامه جديد 13.23 ميليارد دلار در زمينه تکنواوژي آموزش جديد سرمايه گذاري کرده و بدين مناسبت 80 هزار نفر متخصص را استخدام کرده است.

اينترنت‌ بعنوان‌ ابزاري‌ برتر در بسياري‌ از مكان‌ ها راه‌ دشوار اموزش‌ را نزديک، هزينه‌هاي‌ آن‌ را ارزان‌، عوامل‌ دست‌ نيافتي‌ را دست‌ يافتني‌ و اهالي‌ علم‌ و تحقيق‌ را به‌ چالشي‌ سود مند فرا خوانده‌ است‌. بايد پذيرفت‌ كه‌ اين‌ چالش‌ تقريبا در بستن‌ راه‌ هاي‌ ديگر به‌ علت‌ ط‌ولاني‌ بودنشان‌ در زمينه‌ هاي‌ تحقيقات‌ و پژوهش‌ بسيار موفق‌ بوده‌ و در ساختن‌ مسيري‌ نوين‌ بهترين‌ و سهل‌ الوصول‌ ترين‌ راه‌ را ارائه‌ كرده‌ است‌. علاوه‌ براينكه‌ امكان‌ رابط‌ه‌ ائي‌ سالم‌ بين‌ همه‌ انديشمندان‌ جهان‌ بوجود اورده‌، انها را از بايگاني‌ كردن‌ علم‌ قديمي‌ خود منع‌ و به‌ روز امد كردن‌ ان‌ تشويق‌ مي‌ كند. در اين راه هيچ يک از مراکز مختلف براي استفاده از اين امکان استثنا نشده اند. شرکت تويوتا اعلام کرده است که با تدوين يک برنامه آموزش مجازي موفق خواهد شد در طول 5 سال 11.9 ميليون دلار در هزينه هاي آموزشي شرکت خود صرفه جوئي کند ودراين راه به 200 تحقيق اساسي نيز دست خواهد يافت.

هم‌ اكنون‌ سرمايه‌ گذاري‌ در اين‌ نوع‌ اموزش‌ براي‌ كمپاني‌ هاي‌ بزرگ‌ اموزشي‌ جهان‌ مرسوم‌ شده است‌. مراكز مهم‌ اموزشي‌ جهان‌ همانند ديگر صنوف‌ تكنولوژيك‌ شديدا در حال‌ سرمايه‌ گذاري‌ براي‌ يافتن‌ راه‌ هاي‌ بهتر و سريعتر در مسئله‌ اموزش‌ هستند. ديناميسم‌ دروني‌ اين‌ جامعه‌ دائما در حال‌ توسعه‌ هاي‌ نظري‌ و فني‌ در اين‌ پديده‌ است و با توانائي‌ هاي‌ بالقوه‌ رسانه‌ ائي‌ ان‌ با مشاركت‌ هاي‌ علمي ‌وفني‌ به‌ سرعت‌ شبكه‌ جهاني‌ اموزش‌ را رشد مي‌ دهند. دولتها با سرمايه‌ گذاريهاي‌ كلان‌ در حال‌ وسعت‌ بخشيدن‌ به‌ اين‌ شاخه‌ از تكنولوژي‌ اط‌لاعا ت‌ هستند ودر اين‌ فضاي‌ هوشمند اط‌لاعاتي‌ همه‌ متفقند تا به افزايش‌ محتواي‌ اط‌لاعات‌ متنوع‌ و متكثر‌ اين‌ واقعيت‌ اجتماعي‌ عصر جديد پاسخي‌ در خور تامل‌ بدهند و در تعاملهاي‌ اموزشي‌ و تربيتي‌ اين‌ مهم‌ سهيم‌ باشند. اين‌ موارد خود عاملي‌ براي‌ پيشرفت‌ روز افزون‌ اموزش‌ اينترنتي‌ و بهره‌ گيري‌ از سرمايه‌ هاي‌ فراوان‌ مالي‌ و علمي‌ اين‌ شركت‌ ها است‌. جنرال موتور اعلام کرده است با تاسيس مرکز آموزش اينترنتي توانسته است سالانه 4 ميليون دلاردر هزينه هاي کارخانه خود صرفه جوئي مي کند3.

بديهي است که اين استقبال در مراکز آموزش عالي و آموزش بزرگسالان با بالاترين استقبال مواجه شود. اين توسعه از جانب مراکز آموزش عالي دنيا بيش از هر مکان ديگري جدي گرفته شده و در افزايش توسعه هاي کمي و کيفي انها تاثير گذاشته است. بسياري از طرحهاي دراز مدت انها که فقط پنج سال پيش براي توسعه در نظر گرفته شده بود بدليل سرعت روز افزون اين دانش تغيير يافته است. فعاليت دانشگاه هاي دنيا براي توسعه اموزش غير حضوري در سال 1980 فقط 45 دانشگاه درسال 1990 به 400 دانشگاه رسيده است. با توجه به ويژگي‌هاي توسعه دانشگاه هاي مجازي اين تعداد در سال 1997 به 1600 دانشگاه رسيده است4.

نگاه‌ واقع‌ نگرانه‌ ما براي توسعه اموزش مجازي در جهان‌ بدين‌ دليل‌ لازم‌ است‌ كه‌ شروع‌ سرمايه‌ گذاري‌ كشورها و اكثر دانشگاه‌ هاي‌ مهم‌ دنيا بمعني‌ واقعي‌ بودن‌ اين‌ مسئله‌ در نظ‌ام‌ اموزشي‌ اينده‌ جهان‌ است. گروه 21هم اکنون از اولين گروه‌هاي سرمايه گذار در بخش دانشگاه مجازي بوده است. اين گروه آموزش مجازي دربخش آموزش عالي را براي بهره گيري از همه صاحبان اين دانش، تکنولوژي، سرعت در توليد، صرفه جوئي در سرمايه گذاري و دست يافتن به بازار کشورهاي مشترک با اشتراک بين دهها دانشگاه جهان شروع کرده است. اين دانشگاه ها با سرمايه گذاري مشترک در حال حاضر بيش از 500 هزار دانشجو و 44 هزار استاد را در زمينه آموزش مجازي بکار گرفته و تبديل به يکي از با تجربه ترين موسسات در اين نوع آموزش شده اند5.

ضرورت توليد اطلاعات
فعاليت‌ تئوريك‌ اصحاب‌ اموزش‌ براين‌ پديده‌ بسيار قابل‌ توجه‌ است‌. بنيان‌ گذاران‌ اموزش‌ جديد و قديم‌ در چالشي‌ سخت‌ قرار گرفته‌ و مجبور شده‌ اند تا در اين‌ مشاركت‌ و ساختار جديد اين‌ شيوه‌ سهم‌ قابل‌ توجه‌ داشته‌ باشند. توجه‌ انها به‌ يك‌ نظ‌ام‌ اموزشي‌ متناسب‌ با ابزار تكنولوژيك‌ يكي‌ ازمهمترين‌ موضوعات‌ اموزش‌ اينترنتي‌ است‌. انها سخت‌ بدنبال‌ شيوه‌ هائي‌ هستند كه‌ بهره‌ وري‌ از اموزش‌ جديد را در سط‌وح‌ مختلف‌ ارتقاء دهند. نظريه پردازان‌ رشته‌ تعليم‌ و تربيت‌ در پژوهش‌ هاي‌ سنگين‌، اموزش‌ مجازي‌ را از مقط‌ع‌ پيش‌ دبستاني‌ شروع‌ و تا بالا ترين‌ مقاط‌ع‌ اموزش‌ عالي‌ مورد بررسي‌ قرار مي‌ دهند.

در اين‌ زمينه‌ بايد توجه‌ داشت، مشاركت‌ اكثريت‌ انسانهاي‌ علمي‌ و فرهنگي‌ در نظ‌ام‌ اموزش‌ جهاني‌ بزرگترين‌ تضمين‌ علمي‌ و اخلاقي‌ در اين‌ مسير است‌. در فضاي‌ مسلط‌ اموزشي‌ متكي‌ به‌ قوي‌ترين‌ ابزار كنوني‌ كه‌ هيچگونه‌ ضرري‌ را بدنبال‌ ندارد تلاش‌ بمنظ‌ور بقاء و حضور در صحنه ‌و تاثير گذاري‌ بران‌ براي‌ رشد و اعتلاي‌ فرهنگي‌همه کشورهائي که آموزش را يکي از مسائل خود مي دانند بسيار مهم‌ و ارزنده‌ است‌. در اين‌ رهرو توجه‌ خاص‌ به‌ اين‌ انقلاب‌ اموزشي‌ مهمتر از هر كنكاش‌ است‌ كه‌ بعنوان‌ اشكال ‌ممكن‌ است‌ بر فلسفه‌ اين‌ تكنولوژي‌ وارد باشد. تذكر اين‌ نكته‌ مهم‌ است‌ كه‌ اين‌ واقعه‌ توسط‌ صاحبان‌ انديشه‌ هاي‌ اموزشي‌ بدليل‌ استفاده‌ بهتر ابزار تكنولوژيك‌ جدي‌ گرفته‌ شده‌ و سرعت‌ پيشرفت‌ ان‌ با سرمايه‌ گذاريهاي‌ كلان‌ بدون‌ توقف‌ داراي‌ نتايج‌ روزافزوني ‌در جهان‌ امروز است. آمار يک تحقيق نشان مي دهد که فقط دانشگاه هاي امريکا سالانه براي توسعه آموزش مجازي 15 ميليارد دلار را بخود اختصاص مي دهند. (Tischelle George, Marianne Kolbasuk McGee, 2003)

اين‌ تحول‌ در مجموع‌، تئوريسن‌ ها، مراكز، دولت‌ ها و صاحبان‌ سرمايه‌ در اين‌ مورد را بسيار قانع‌ كرده‌ است‌. نقصهاي‌ وارد براين‌ نظ‌ام‌ اموزشي‌ هر چند بسيار اندكند ولي‌ بعنوان‌ جدي‌ ترين‌ پروژه‌ هاي‌ تحقيق‌ و پژوهش‌ در حال‌ بررسي‌ و ارزيابي‌ قرار گرفته‌ اند تا در اولين‌ فرصت‌ چاره‌ا ئي‌ براي‌ انها انديشيده‌ شود. موفقيت‌ هاي‌ بدست‌ امده‌ و عملي‌ در اين‌ شيوه‌ تا حدودي‌ در دسترس‌ قرار گرفته‌ و همه‌ اصحاب‌ اموزش‌ را مشغول کرده است‌. هزينه هاي مربوط به مراکز فعال افزايش يافته و سعي شده است اين وادي کمتر در رقابت هاي کمپاني هاي بزرگ قرار گرفته و براي توليدات بيشتر استقلال داشته باشد. آژانس هاي فعال آزاد بين المللي که در توسعه توليد اطلاعات نرم افزاري آموزش مجازي کارمي کنند توانسته‌اند در سال 2000 از آمريکا 23 ميليون دلار دريافت کرده و اين رقم را تا سال 2004 به بيش از 10 برابر برسانند6.

گستره‌ فراگير آموزش‌ در جهان‌ امروز وابستگي‌ مستقيم‌ به‌ متدوولوژي‌ پويا دارد. اما بهره‌مندي‌ از اين‌ متد ولوژي‌ رابط‌ه‌ نزديك‌ با ابزار برتر را اقتضا مي‌ كند و ابزار برتر بهترين‌ امكانات‌ را براي‌ تسهيل‌ پويائي‌ اموزش‌ فراهم‌ مي‌ آورد. در ط‌ول‌ قرون‌ اموزش‌ وام‌ دار ابزار و منابعي‌ بوده‌ كه‌ دسترسي‌ به‌ انها با صرف‌ عمرمحقق‌ و تحقيق‌ همراه‌ بوده‌ و چه‌ بسا پژوهش‌ ها و پژوهشگران‌ فراواني‌ بعلت‌ فقدان‌ ابزار و ماخذ در اين‌ راه‌ متوقف‌ شده‌اند. امروز همگان‌ پذيرفته‌ اند اين‌ راه‌ دشوار با‌ سريعترين‌ شكل‌ ممكن‌ هموار شده‌ و به‌ ساده‌ ترين‌ صورت‌ قابل‌ دسترسي‌ است. آموزش‌ گران‌ هميشه‌ در ارزوي‌ استفاده‌ توامان‌ ابزار ديداري‌، نوشتاري‌ و شنيداري‌ بوده‌ اند تا در ارتقاء تحصيل‌ و تدريس‌ بالاترين‌ تاثير را حاصل‌ كنند. تجهيزات‌ چند رسانه‌ ائي‌ بعنوان‌ بزرگترين‌ ابزار اينترنت‌ و قدرت‌ بهره‌ گيري‌ از اين‌ تسهيلات‌ با لقوه‌ تجسس‌ بر هر موضوع‌ را در هر نقط‌ه‌ جهان‌ ممكن‌ ساخته‌ است‌. بهره‌ مندي‌ فرا گير از همه‌ ابزار در اموزش‌ رمز موفقيت‌ اين‌ شيوه‌ خواهد بود. اين‌ روش‌ قادراست‌ با شكستن‌ هر نقط‌ه‌ جغرافيائي‌ اجزاي‌ هر مكان‌ و عناصر هر موجود را كه‌ انسان‌ به‌ دانش‌ ان‌ دست‌ يافته‌ در كارگاه‌ و لابراتوار هاي خود به‌ كمك‌ تصوير و صدا در هر مكان‌ و زمان‌ به‌ سمع‌ و نظ‌ر هراموزش‌ گيرنده‌ برساند و هر لايه‌ عنصر را با بهره‌ گيري‌ از تصوير متحرك‌ تجزيه‌ و تحليل‌ كند. اين دلايل بطور جدي باعث شده است سرمايه گذاري در توليد اطلاعات براي شيوه هاي آموزش روز به روز فزوني يابد.

متفكرين‌ اين‌ شيوه ‌آموزشي‌ بط‌ور جدي‌ ادعا مي‌ كنند توسعه‌ روز افزون ‌توليد اين‌ ابزار در جهان‌ امروز باعث‌ مضاعف‌ شدن‌ علاقه‌ دست‌ اندر كاران‌ واقعي‌ تربيت‌ و تدريس‌ شده‌ است‌ و انها بعنوان‌ اصحاب‌ اموزش‌ مدرن‌ در دوران‌ معاصر در تلاش‌ براي‌ تدبير يك‌ تكنولوژي‌ منحصر بفرد براي‌ ساختن‌ ترويج‌ اينده‌ علم‌ و دانش‌ هستند. اين ادعاها بدون پشتوانه انبوه اطلاعات قابل ارائه در ساختمان اين تکنو لوژي ممکن نخواهد بود. لذا توسعه اين اطلاعات که ويژگي هاي ساختاري خود را دارا است نياز به سرمايه گذاري قابل توجه دارد. توليد اطلاعات در زمينه آموزش مجازي در امريکا از 1.7 ميليارد دلار در سال 2000 به 5.3 ميليارد دلار در سال 2003 رسيده است7.

امكان‌ رابط‌ه‌ علمي‌ و متديك‌ دانشجو ومعلم‌، دانشجو و دانشجو بعلت‌ وجود ابزار و منابع‌ غني‌ علمي‌ وبا استفاده‌ از قابليت‌ حذف‌ زمان‌ و مكان‌ استفاده‌ بيشتر اين‌ شيوه‌ را افزايش‌ خواهد داد. امكان‌ آسان‌ دستيابي‌ فرا مكاني‌ به‌ نيروهاي‌ اموزش‌ گيرنده‌ و آموزش‌ دهنده‌ باعث‌ جهان‌ شمولي‌ اين‌ صنعت‌ اموزشي‌ شده‌ و گستره‌ وسيعي‌ از دانش‌ پژوهان‌ جهان‌ را در خود مجتمع‌ كرده‌ است‌ .اين‌ واقعه ‌بعلت‌ پاسخگوئي‌ جديد تحقيقات‌ نرم‌ افزاري‌ و سخت‌ افزاري‌ و پيش‌ بيني‌ موفق‌ ان‌ سريعتر از ديگر تاثيرات‌ تكنولوژيك‌ اكثر سرمايه‌ گذاران‌ فرهنگي‌ بزرگ‌ جهان‌ را قانع‌ ساخته‌ كه‌ سود دهي‌ اينده‌ اين‌ شيوه‌ را مد نظ‌ر قرار داده‌ و بر تحقيق‌ و پژوهش‌ آن‌ مشاركت‌ و سرمايه‌ گذاري‌ كنند. لذا زمينه سازي براي توسعه تکنولوژي آموزش مجازي پيش نياز اين فعاليت ها است. سرمايه گذاري براي توسعه تکنولوژي اطلاعات آموزشي در امريکا در سال 1997 - 17 ميليارد دلار و در سال 2004 به 33 ميليارد دلار افزايش رسيده است8.

رقابت در زمينه توليد اطلاعات بين شرکتهاي توليد کننده اطلاعات بسيار افزايش يافته است. اکثر صاحبنظران امر آموزش پيش بيني مي کنند که اين روند درصد بالائي از آموزش را در بخود اختصاص خواهد داد و باعث يک تغيير اساسي در تغيير شکل آموزش از انچه تا کنون بوده است خواهد شد. اساتيد تعليم و تربيت معتقدند با افزايش دامنه بيش از حد تخصص و ريز شدن نمي توان به درجه بندي مدارک موجود دانشگاهي اکتفا کرد. آنها چهارچوب کنوني را پاسخگوي توسعه دانش و خرد شدن مباحث ان نميدانند و معتقدند ادامه اين سيستم با اتلاف وقت فراگير رو برو خواهد بود. خرد شدن اجراي علم و چگونگي پرداخت به ان نيازمند دگرگوني اين سيستم است اما پاسخ آن به سرعت تحولات تکنولوژيک و چگونگي توسعه توليد اطلاعات مربوط به آن است. اين مباحث باعث شده است که صاحبان وارد شده درتوسعه آموزش مجازي شرط اول را عدم هر گونه صرفه جوئي در توليد نرم افزار و سخت افزار مربوط به آموزش مجازي قرار دهند چون هرگونه کمبود باعث کندي اين تکنولوژي و عقب افتادگي از رقبا است. انها مي دانند که سرمايه گذاري علاوه بر اينکه سود آور خواهد شد معضل بزرگ جهاني را در همه اماکن ساده خواهد کرد. نتيجه يک بررسي نشان مي دهد سرمايه گذاري براي توليد اطلاعات در آمريکا و کانادا براي هر ساعت حد اقل 15000$ و حد اکثر 30000$ هزينه در بر دارد در حالي که همين مطالعه در مورد فروش اطلاعات در زمينه آموزش مجازي نشان مي دهد فروش توليدات آموزش مجازي در سال 2002 بيش از 2.4 ميليارد دلار بوده و در سال 2003 تا 50 درصد افزايش داشته است. بخشي از اين بررسي حاکي است در آمد يک ترم دانشگاه بريتيش کلمبيا براي 10هزار دانشجو بيش از 50 ميليون دلار بوده است. اين دانشگاه در حال حاضر روي سايت مجازي webCT بيش از يک ميليون و دويست هزار دانشجو در حال آموزش دارد9.

استدلال هاي اين تكنولوژي‌ بايد توجه‌ كشورهاي‌ جوان‌ راكه‌ امكانات‌ خدمات آموزشي‌ انها نمي‌ تواند همه‌ علاقمندان‌ به‌ اموزش‌ را راضي‌ كند بيش‌ از همه‌ برانگيزاند. چون‌پس از يک سرمايه گذاري صحيح هزينه‌ هاي‌ اين‌ نوع اموزش‌ با توجه‌ به‌ تاثيرات‌ ان‌ بسيار ارزان‌ و قابل‌ توجه‌ خواهد بود. با كمترين‌ امكانات‌ دستيابي‌ به‌ شاخصه‌ هاي‌ قابل‌ قبول‌ اموزشي‌ در گستره‌ ائي‌ عظ‌يم‌ در اقصا نقاط‌ دنيا فراهم‌ خواهد شد. در اين‌ مجموعه‌ با توجه‌ به‌ ضعف‌ آرمان‌ شهري‌ اموزش‌ سنتي‌ در اين‌ شيوه‌ اماکن دور دست فراموش‌ نمي‌ شوند. آرمان‌ شهري‌ جزء خصوصيات‌ اين‌ ط‌رح‌ نيست‌ و نقاط‌ دور و نزديك، شمال‌ وجنوب‌ مي‌ توانند با سرمايه‌ گذاري‌ مساوي‌ در يك‌ حد از نتايج‌ ان‌ بهره‌ مند شوند.

در نتيجه بديهي‌ است‌ استدلال‌ نظ‌ام‌ هاي‌ اموزشي‌ دنيا براي‌ تغيير به‌ عوامل‌ مختلفي‌ همچون‌ تغيير سياستهاي‌ كلان‌ اجتماعي‌، پيشرفت‌ هاي‌ علم‌ جديد، سود اور نبودن‌ دست‌ اورد هاي‌ علمي‌ قبلي‌،‌ حذف رشته هاي غير اقتصادي، توزيع‌ دانش‌ اجتماعي‌، جبران‌ كمبود هاي‌ بحران‌ زا در جامعه‌، تغيير سياست‌ هاي‌ فرهنگي و... بستگي‌ دارد . تغيير نظ‌ام‌ اموزشي‌ در جهان‌ بر اساس‌ راه‌ كارهاي علمي‌، فرهنگي، اجتماعي‌ و سياسي قابل‌ تغيير است‌. به اين معنا که آموزش بايد يک ارتباط زنده با جامعه داشته و همگام با مسائل اصلي پيشرفت کند. هرچند لازم است جوامع آموزشي بخش عمده ائي از تعيين مسير جامعه را در دست داشته باشند ولي اين فرماندهي از دهه 50 ميلادي به بعد از ارتباط خود با اين مراکز کاسته و عوامل موثر ديگر اجتماعي اين فرمان را مهار و بدست خود گرفته اند. شايد اين رابطه عادلانه توصيف نشود ولي وجود اين مديريت علاوه بر وابستگي به هر يک از اين عوامل باعث سرعت در پيشرفت و عملي شدن ان در ارتباط با جامعه شده است. روز به روز بازار علم نيز به بازار جهاني نزديک مي شود. علم وبازار دو شريک مستقيم شده اند که در اين سود دهي مشارکت دو طرفه دارند و مخاطبين يکديگر را راضي مي کنند. در جامعه اطلاعات محور کنوني دو جامعه وجود دارد جامعه فقير و غني اطلاعاتي، جامعه غني جامعه‌اي است که از مهارت هاي علمي و فني خود در عمل استفاده مي کند و جامعه فقير جامعه اي است که روزبه روز از انسان قرن جديد و مهارتهاي مربوط به ان فاصله مي گيرد. مسلما بخش‌ مهمي‌ از اين‌ تغييرات‌ دست‌ خوش‌ پيشرفت‌ عوامل‌ جهاني‌ است‌ ولي‌ نبايد فرايند عامل‌ پر هزينه‌ ائي‌ به‌ نام‌ اموزش‌ را جداي‌ از نيازهاي‌ اجتماعي‌, اقتصادي‌ و فرهنگي‌ يك‌ كشور مورد بررسي‌ قرار داد و در پوسته ائي جداي از فعاليت هاي جهاني علم موضع گرفت. تکثر و تنوع عامل ذاتي علم و دانشگاه است. در سال 1842 دانشگاه هاروارد از پذيرش دانشجويان ايالات ديگر مغرور بود در ان زمان وقتي اين دانشگاه سه دانشجوي ويرجينيائي را پذيرفت انها را تحقير مي کرد پس از مدتي علاوه براينکه دانش انها شاخص شد تاثير قابل ملاحظه ائي بر آموزش اين دانشگاه گذاشت و باعث يک خط مشي آموزشي جديد در اين دانشگاه شد10. علم جداي از تحولات جديد و روز امد شدن و ورود در وادي پژوهش، فرهنگ، اقتصاد و اجتماع به کارگاهي تبديل شده که وسائل ازمايشگاهي ندارد و براي آزمون تجربيات خود قاصر و بديهي است محصول ان صرفا ورشکستگي و بيکاري است.

توليد اطلاعات بعنوان شاخص اوليه آموزش مجازي در کشور نياز به يک فعاليت جمعي دارد. با توجه به اينکه اصل اطلاعات نزد نخبگان و دانشوران کشور است در اين راه بهترين پيشنهاد راه اندازي اين فعاليت همراه با فعاليت هاي جهاني وبهره گيري از اين عزيزان است. البته اکثر دانشگاه هاي جهان علاوه بر اينکه بيشترين استفاده را از يارانه هاي اختصاص يافته دولت و بخش خصوصي در اين زمينه مي برند اينده دانشگاه هاي خود را کوچک شدن فضاي فيزيکي و بزرگ شدن گستره جهاني ان پنداشته و همراه با توسعه اين دانش از فعاليت هاي عمراني خود کاسته و در اين زمينه سرمايه گذاري مي کنند. صاحبان اطلاعات و علم دريافته اند که اين اقدام به سرانجام خواهد رسيد. لذا اکثر به اين نتيجه رسيده اند که در اين راه سهيم شوند. دانشگاه ها و مراکز عالي براي آموزش هاي فني مورد نياز انها سرمايه جدي را در نظر گرفته و اکثر اساتيد خود را براي ارائه جهاني اين تکنولوژي اماده مي سازند. بديهي است اگر هزينه اين سرمايه گذاري در دانشگاه هاي کشور صرف شود علاوه بر ايجاد زمينه هاي فرهنگي توسعه فناوري اطلاعات، با توجه به نياز ده برابر کشور مي تواند از هر نوع بيکاري اصحاب علم که احتمالا نگران خطرات اين تکنولوژي و اينده خود هستند پيشگيري کند. در اين راه همچنين مي توان اعضاي هيأت علمي دانشگاه هاي کشور را که بيش 98 برابر علاقمندان به ورود دانشگاه ها هستند براي توسعه سريع اين مهم سازماندهي نمود. اين تلاش براي جلوگيري از سود جوئي افرادي را که احتمالا بودجه اختصاص يافته به تکنولوژي جديد را چپاول خواهند کرد بهترين روش عملي خواهد بود.

در هر صورت ما بايد بپذيريم اين راه سپري شده و اين کودک براه خواهد افتاد. در بخش آموزش مجازي خريد تکنولوژي ساده ترين راه است. پرداختن به مسائل جنبي فن آوري اطلاعات و صرفا خريد و واردات سخت افزار و راضي شدن به ارائه گزارش هاي ان بعنوان فعاليت هاي اساسي، ما را از توليد اطلاعات اثر بخشي هاي داخلي واستقلال در برابر نمونه‌هاي خارجي ان دور مي کند. کندي در شروع، عدم سازماندهي و مديريت در اين مورد ما را مجبور به از بين بردن بودجه هاي کلان داخلي و خريد نمونه هاي نا هماهنگ خارجي با فرهنگ ملي مان خواهد ساخت. اين بي توجهي باعث مي شود از ابتدا بدليل ندانم کاري بازار اين فعاليت را در دست دانشگاه‌هاي خارجي قرار داده و اولين دانشگاه‌ها را در خارج تاسيس کنيم يا پس از مدتي به خريد و ترجمه آن مجبور شويم. همه اين نکات هم اکنون بازار مغشوشي را در کشور بوجود آورده است. سبقت مديران کشور براي خريد اين تکنولوژي که اکثرا از چهار چوب آن جدا و بي اطلاع هستند به صرف تعريف از ظواهر ان، حتي امکان هر گونه رابطه صحيح با دانشگاه‌ها و مؤسسات موثر خارجي را از بين برده است.
انچه مسلم است از اين بازار مکاره نيز بجز سود جويان کسي بهره نخواهند برد. پيش بيني اين اقدامات نشان خواهد داد پس از مدتي پذيرش دانشجو براي دانشگاه هاي خارجي که هم اکنون در کشور فعال شده اند با بهائي باندازه دانشگاه هاي ازاد و بخش خصوصي داخلي مقرون بصرفه خواهد بود. ولي بايد گفت ان زمان براي رقابت خيلي دور و به قيمت از دست دادن بسياري از انديشمندان کشور تمام خواهد شد.

منابع

شوراي اطلاع رساني ، 30 خرداد 1381، نوع و نسبت حجم استفاده از سرويس هاي مختلف اينترنت

* مأخذ ـ وزارت آموزش و پرورش .
فقط فارغ التحصيلان دوره روزانه .
فارغ التحصيلان دوره نظام قديم فقط در سرجمع واجزاي آن منظور شده است.
آمار ارائه شده مربوط به دوره هاي روزانه و شبانه مي باشد.

* مأخذـ وزارت فرهنگ و آموزش عالي
وزارت علوم ، تحقيقات و فناوري .
وزارت علوم ، تحقيقات و فناوري.
موسسه پژوهش و برنامه ريزي آموزش عالي

ماخذ- دانشگاه آزاد اسلامي،‌مرکز اطلاعات، آمار و کامپيوتر.

Bowen,W.G.,&Bok, D., 1998, The Shope of the Rive:Long-term Consequences of Considerinr Race in College and University Adminission. Nj: Princeton University Press.

Goodridge Elisabeth, May 13, 2002, E-Learning Struggles To Make The Grade
http://www.informationweek.com/story/IWK20020509S0011

McCann Benjamin, May, 2001, VIRTUAL CAMPUS:
Underlying Technologies and Model Development, university of wollongong

InterWise, Inc. and Morgan Keegan, 2/12/2002,Taking the First Steps A Checklist to Choose a e-Learning Live, http://www.digitalpipe.com/pdf/dp/white_papers/e_learning/interwise.pdf

Tischelle George, Marianne Kolbasuk McGee, March 10, 2003, Elearning helps companies capture the knowledge of retiring employees and gain competitive edge, www.informationweek.com

Universitas 21,(2002) 'Introduction', http://www.universitas.edu.au/

Yair Levy, (2002) AN OVERVIEW OF NEXT-GENERATION INTERNET BASED DISTANCE LEARNING SYSTEMS, Florida International University, College of Business Administration

اتصال پوز و خودپرداز از طريق اينترنت

براي فروشگاه‌هاي بزرگ، يكي از مشكلات اتصال دستگاه پوز به شركت پي.اس.پي، استفاده از خطوط تلفني معمولي است. در فروشگاه‌هاي بزرگ هميشه چندين دستگاه پوز در نقاط و طبقات مختلف نصب مي‌‌شوند و آنها را به طريقي به يكديگر وصل و سپس به شركت پي.اس.پي انتقال مي‌دهند. در حال حاضر اكثر شركت‌هاي فروشنده پوز اقدام به ارايه ربط‌هاي تلفني، شبكه محلي و راه دور و اينترنتي مي‌نمايند. خريدار با توجه به نياز خود مي‌تواند يك يا چند مورد را سفارش دهد.

اگر فروشگاهي بزرگ باشد و چند دستگاه پوز در آن نصب باشد، يك از راه‌هاي خوب براي وصل كردن آن به شركت پي.اس.پي اينست كه يك ارتباط معمولي، ارزان و دايم اينترنت اجاره نماييم و دستگاه‌هاي پوز را از آن طريق به شركت وصل نماييم. شركت نيز يك ارتباط ارزان و متناسب از نظر سرعت تهيه و به شبكه وصل مي‌نمايد.

بهترين انتخاب در ايران استفاده از شركت‌هاي پي.اي.پي است (PAP) كه ارتباط دايم و ارزان با اينترنت را روي خط تلفن معمولي و بدون قطع شدن آن ارايه مي‌دهند. يك ارتباط معمولي كه مصرف چنداني هم براي شركت‌ها ندارد و سرعت آن 64 هزار بيت بر ثانيه است، حدود 15 هزار تومان در ماه قيمت دارد. در اين عمل علاوه بر شركت‌هاي پي.اس.پي، شركت‌هاي پپ نيز فعال‌تر شده و سود خواهند برد.

مشكلات امنيت و شنود اطلاعات با توجه به رمز گذاري و امضاي پيام‌ها توسط دستگاه پوز و مديريت خطرپذيري يا ريسك در اين موارد، بسيار كم و در حد صفر مي‌باشد. بنابراين مي‌توان اطلاعات مالي و خريدهاي جزيي را به راحتي بر روي اينترنت حمل و نقل نمود. در حال حاضر نيز بسياري از خريدهاي بزرگ اينترنتي در محيطي با امنيت كمتر انجام مي‌گردند.

براي اتصال دستگاه پوز به اينترنت كافي است كه رابط اترنت را روي دستگاه پوز سفارش دهيم و با شركت پپ هماهنگ نماييم كه بسته هاي اطلاعاتي دستگاه‌هاي ما را به سمت شركت پي.اس.پي مسير دهي نمايد. براي اين منظور دستگاه‌هاي ارزان ديگري نيز وجود دارد كه علاقه مندان مي‌توانند به شركت‌هاي فروشنده پوز و محصولات شبكه سفارش دهند.

در حال حاضر بعضي از شركت‌هاي پي.اس.پي براي رضايت مشتري و فروشگاه، حتي اقدام به نصب مدم بي سيم كه خرج زيادي دارد هم نموده‌اند.

منبع : ماهنامه راه راست

آينده‌ اروپا در زمينه‌ علم‌، فن‌آوري‌ و جامعه‌

مترجم‌: محمداسماعيل‌ رياحي‌ - طي‌ سالهاي‌ 1984 تا 1988، مجموعه‌اي‌ از مطالعات‌ در زمينه‌ آينده‌علم‌ و فن‌آوري‌ در اروپا، از سوي‌ 235 مركز پژوهشي‌ اروپايي‌ انجام‌شد. اين‌ مطالعات‌ به‌ كمك‌ كميسيون‌ اروپايي‌ برنامه‌ موسوم‌ به‌FAST صورت‌ گرفت‌.

هدف‌ اين‌ مطالعات‌، تعيين‌ اولويتهاي‌ جديد براي‌ سياستگذاري‌در زمينه‌ علم‌ و فن‌آوري‌ اتحاديه‌ كشورهاي‌ اروپايي‌، از طريق‌ تجزيه‌و تحليل‌ ضرورتها و پيامدهاي‌ اقتصادي‌ ـ اجتماعي‌ توسعه‌ بلندمدت‌علمي‌ و فني‌ اروپا بود. اين‌ مطالعات‌ بر روي‌ تغيير شكل‌ و دگرگوني‌خدمات‌ و فن‌آوري‌ جديد، كاركرد ارتباطات‌، آينده‌ نظام‌ غذايي‌اروپا، توسعه‌ يكپارچه‌ و هماهنگ‌ منابع‌ تجديد شونده‌ و روابط ميان‌فن‌آوري‌، اشتغال‌ و كار متمركز شده‌ است‌. همچنين‌، مطالعات‌مذكور، تجزيه‌ و تحليلهاي‌ مربوط به‌ اقتصاد كلان‌ وفن‌آوري‌،الگوهاي‌ آينده‌ براي‌ سرمايه‌گذاري‌ بر روي‌ تحقيق‌ وتوسعه (R&D)، جهاني‌ كردن‌ اقتصاد و قراردادهاي‌ همكاري‌ بين‌شركتهاي‌ تجاري‌ نهادينه‌ كردن‌ و كاربرد سنجش‌ فن‌آوري‌ در سطوح‌ملي‌ و اروپايي‌ را در برداشت‌.
دو پيام‌ عمده‌

حاصل‌ اين‌ مطالعات‌ دو پيام‌ عمده‌ و مهم‌ در زمينه‌ آينده‌ علم‌ وفن‌آوري‌ اروپا بود؛ نخست‌ اينكه‌، طي‌ بيست‌ سال‌ گذشته‌، امكانات‌عظيمي‌ در جهت‌ رشد اقتصادي‌ و اجتماعي‌ نوين‌ مرتبط با توسعه‌ وپيشرفتهاي‌ علمي‌ و فني‌ مورد بهره‌برداري‌ قرارنگرفته‌ بود. تأخيرها وتعويقها، ناكاميها و شكستها و موانع‌ ايجاد شده‌، به‌ علت‌ توجه‌ اندك‌به‌ سازوكارهايي‌ بود كه‌ انتشار و كاربرد دانش‌ و فن‌آوري‌ جديد راتحت‌ تسلط و كنترل‌ قرار داده‌ بودند. اين‌ ميزان‌ توجه‌ براي‌ ابداع ‌فرايندها و روشها و توليد محصولات‌ به‌ هيچ‌ روي‌ كافي‌ نيست‌.بنابراين‌، صنايع‌، دانشگاهها و دولتهاي‌ اروپايي‌ بايد به‌ نوآوريهايي‌اولويت‌ دهند كه‌ به‌ كاربرد مفيدتر و يكپارچگي‌ گسترده‌ترفن‌آوريهاي‌ موجود و نوين‌، هم‌ دركشورهاي‌ اتحاديه‌ اروپا و هم‌ درسراسر جهان‌، منجر خواهند شد. اين‌ نوآوريها بايد در ارتباط باقيمت‌، كيفيت‌ و توانايي‌ رقابت‌ با ديگران‌ باشد تا بتواند تقاضاهاي‌اقتصادي‌ و اجتماعي‌ ويژه‌ در سطوح‌ محلي‌، ملي‌، اروپايي‌ وبين‌المللي‌ را برآورده‌ سازد.

دوم‌ اينكه‌، اروپايي‌ كردن‌1 فن‌آوري‌، صنعت‌ و اقتصاد، به‌ طورقابل‌ ملاحظه‌اي‌ تحت‌ تأثير جهاني‌ شدن‌ روزافزون‌ فن‌آوري‌ واقتصاد و نيز يك‌ جنگ‌ ويرانگر بين‌ امريكا، ژاپن‌ و اروپاي‌ غربي‌ به‌منظور در دست‌گرفتن‌ رهبري‌ فني‌ و اقتصادي‌ جهان‌ خواهدبود. براي‌ جلوگيري‌ از تضعيف‌ اروپاي‌ فني‌ در (بازار جهاني‌) با (راهبرد2و اولويتهاي‌ جهاني‌) صرفا سياستگذاري‌ درمحدوده‌ اروپا در زمينه‌علم‌ و فن‌آوري‌ به‌ تنهايي‌ كافي‌ نخواهد بود. اروپاييها بايد خطمشي‌ وسياستگذاري‌ توسعه‌ اقتصادي‌ مشتركي‌ را طراحي‌ كرده‌ تحقق‌بخشند كه‌ برداشت‌ و تصويري‌ واضح‌ از نقشهاي‌ مربوط به‌ قراردادهاي‌ بخش‌ خصوصي‌ در سطح‌ اروپا و جهان‌ وبرنامه‌هاي‌مورد حمايت‌ ـ بويژه‌ در بخشهاي‌ مربوط به‌ فن‌آوري‌ عالي‌ـ را دربرداشته‌ باشد. به‌ طور كلي‌، آينده‌ اروپا به‌ موازنه‌ و تعادل‌ ميان ‌راهبردهاي‌ اروپايي‌ و جهاني‌ و نيز ميزان‌ جهت‌ يافتگي‌ وتعيين‌موقعيت‌ ونيز تحقق‌ اين‌ راهبردها از سوي‌ سازمانهاي‌ خصوصي‌ وعمومي‌، بستگي‌ دارد.

موارد مذكور اگرچه‌ دو پيام‌ عمده‌ اين‌ مطالعات‌ هستند، اما تنهاپيامهاي‌ مطالعات‌ كميسيون‌ اروپايي‌ نيستند. مطالعات‌ مذكور، دامنه ‌گسترده‌اي‌ از نتايج‌ و پيشنهادها را نيز ارائه‌ كرده‌اند. بسياري‌ از نتايج‌در بيست‌ و دو نكته‌ اصلي‌ و برجسته‌ در زمينه‌ آينده‌ علم‌، فن‌آوري‌،اقتصاد و جامعه‌ اروپا جمع‌بندي‌ و تركيب‌ شده‌اند. اين‌ نكات ‌برجسته‌ ـ كه‌ به‌ طور خلاصه‌ در اين‌ مقاله‌ مورد بررسي‌ قرار مي‌گيرندـ بر محور سه‌ موضوع‌ اصلي‌ دسته‌بندي‌ شده‌اند:

الف‌) تاثير متقابل‌ ميان‌ كار انساني3، توليد، توسعه‌خدمات‌ ونظامهاي‌ ارتباطي‌ نوظهور؛

ب‌) توسعه‌ و پيشرفت‌ در زمينه‌ كشاورزي‌، غذا و منابع‌ طبيعي‌؛

ج‌) جست‌وجو براي‌ يافتن‌ قواعد جديد در زمينه‌ علم‌، فن‌آوري‌و جامعه‌، هم‌ در اروپاي‌ سازمان‌ يافته‌ و هم‌ در اقتصاد جهاني‌ در حال‌ظهور.

الف‌) كار، توليد، خدمات‌ و ارتباطات‌

نخستين‌ دسته‌ از نتايج‌ درخصوص‌ آينده‌ كار انساني‌ و توليد، تغييردرماهيت‌ خدمات‌ و ظهور نظامهاي‌ ارتباطي‌ نوين‌ است‌. فرصتهاي‌مغتنمي‌ در جهت‌ توسعه‌ صنعتي‌ و اجتماعي‌ ـ سازماني‌4 خاص‌ اروپاپيدا شده‌ است‌. اعتراضها و مخالفتهاي‌ عمده‌ در اين‌ جامعه‌ بسيارپيشرفته‌ صنعتي‌، تحريك‌ و استفاده‌ از قابليتها و تواناييهاي‌ انساني‌ راموجب‌ شده‌ فرايندهاي‌ سازماني‌ پيچيده‌ و آسيب‌پذير را به‌ كنترل‌ درخواهدآورد.
1ـ تغيير در شالوده‌هاي‌ فني‌ و صنعتي‌

شالوده‌هاي‌ فني‌ و صنعتي‌ اقتصادهاي‌ پيشرفته‌، پس‌ از تغييرات‌ساختاري‌ دهه‌ 1990، دستخوش‌ تغيير و تحول‌ شده‌ امكانات‌جديدي‌ براي‌ رشد اقتصادي‌ و اجتماعي‌ فراهم‌ آورده‌اند. بيوتكنولوژي‌ و فن‌آوريهاي‌ ارتباط دوربرد5، از جمله‌ منابع‌ و عوامل‌اصلي‌ تغيير خواهند بود. اين‌ تغييرات‌ همچنين‌ از خودكاري‌6 تشديدشده‌ و كاربرد اطلاعات‌7، از تركيب‌ روزافزون‌ ميان‌ميكروالكترونيكها، موادجديد و فن‌آوري‌ نوري‌ (حركت‌ به‌ سوي‌اپتوماترونيك‌ها8) و از تقاضاها براي‌ سطوح‌ عاليتري‌ ازاستانداردهاي‌ محيطي‌، كارپژوهي‌9، سلامتي‌ و كيفيت‌ ناشي‌ خواهندشد.

امكانات‌ و قابليتهايي‌ در جهت‌ توسعه‌ و گسترش‌ برخي‌ ازموضوعها، بويژه‌ در چند حوزه‌ مشخص‌ مورد انتظار و قابل‌ پيش‌بيني‌است‌: طراحي‌ بسيار خوب‌ نظامهاي‌ خودكار و متمركز اطلاعات‌ ونظامهايي‌ كه‌ عمدتا به‌ سوي‌ تواناييها و نيازهاي‌ مصرف‌كنندگان ‌جهت‌گيري‌ شده‌اند (فن‌آوريهاي‌ انسان‌ مدارانه‌10)، توسعه‌ و بسطنسل‌ جديدي‌ از عناصر سازنده‌ و تشكيل‌ دهنده‌ (نسل‌اپتوماترونيك‌ها) و معرفي‌ ابزارها و تجهيزات‌، فرايندها و توليدات‌ نويني‌ كه‌ براي‌ مصرف‌كنندگان‌، مشتريان‌، محيط و نسلهاي‌ بعدي‌دوستانه‌تر و كم‌ خطرتر باشد.
2ـ افزايش‌ شدت‌ توجه‌ به‌ علم‌

يك‌ چنين‌ توسعه‌اي‌، بشدت‌ با اهميت‌ روزافزون‌ دانش‌ در ارتباطخواهدبود. شدت‌ علم‌ (ميزان‌ دانش‌ به‌ كارگرفته‌ شده‌ در فرايندها11، توليدات‌ و خدمات‌) نه‌ تنها در صنايع‌ مشتري‌ مدار و متراكم‌ از دانش‌نظير صنايع‌ داروسازي‌ بلكه‌ به‌ طور واقعي‌ و عملي‌ نيز افزايش‌خواهد يافت‌. انعكاس‌ اهميت‌ روزافزون‌ دروندادهاي‌ دانش‌ رامي‌توان‌ در ميزان‌ هزينه‌هاي‌ در تحقيق‌ و توسعه‌ (R&D) توسط مؤسسات‌ صنعتي‌ و در تعداد قابل‌ توجه‌ دانشمندان‌ و مهندسان‌درگير در فعاليتهاي‌ تحقيق‌ و توسعه‌ در كشورهاي‌ پيشرفته‌ ـ كه‌ انتظارمي‌رود از اين‌ ميزان‌ هم‌ بيشترشود ـ مشاهده‌ كرد. برآورد شده‌ كه‌ كاركنان‌ تحقيق‌ و توسعه‌ دركشوري‌ چون‌ آلمان‌ طي‌ سي‌سال‌ آينده‌ از
3/2 درصد از كل‌ جمعيت‌ فعال‌ به‌ 4 درصد افزايش‌ خواهد يافت‌.

درطي‌ بيست‌تاسي‌ سال‌ آينده‌، دانش‌ جديد شالوده‌ بيشترفن‌آوريهاي‌ نوآورانه‌ و مبدعانه‌اي‌ نظير فن‌آوري‌ مغز12،بيوچيپس‌13، پيوند اندامهاي‌ بدن‌، استنتاج‌ و استنباط ماشيني‌، موادغذايي‌ جديد، مواد فوق‌ رسانا، تغيير ژنتيك‌ اندامها و ايستگاههاي‌فضامداري‌14 خواهد بود. در مجموع‌، هزينه‌هاي‌ صرف‌ شده‌ درزمينه‌ علم‌ افزايش‌ يافته‌ اولويتها و انتخابهاي‌ مرتبط با تحقيق‌ و توسعه‌در پرتو نيازها و اهداف‌ جامعه‌ تعيين‌ خواهدشد.

3ـ سازمانها در صف‌ مقدم‌

سازمانها به‌ عنوان‌ يك‌ جنبه‌ كليدي‌ از آينده‌ در حال‌ ظهور هستند، اماعلومي‌ نظير فيزيك‌، شيمي‌ و زيست‌شناسي‌ ـ كه‌ فن‌آوري‌ نوين‌فعلي‌ بر آنها متكي‌ است‌ ـ براي‌ تضمين‌ كارايي‌ بهينه‌ سازمانها بسنده‌نيستند.

مديريت‌ كارامد سازمانهاي‌ توليدي‌ و خدماتي‌، مستلزم‌ تواناييهاو فعاليتهاي‌ جديدي‌ در جهت‌ كنترل‌ كار كردهاي‌ بينابين‌ و ميانجي‌ وروابط بين‌شخصي‌ درون‌ سازمان‌ و بين‌ سازمانهاست‌.

بنابراين‌، قابليت‌ اعتماد، كارايي‌ و اثربخشي‌ و توانايي‌ نظامهاي‌سازماني‌ و پيچيده‌، صرفا به‌ پيشرفت‌ در علوم‌ فيزيكي‌، طبيعي‌،مهندسي‌ و كارداني‌ و مهارت‌ بستگي‌ نداشته‌ و بلكه‌ عملكرد بهينه‌سازمانها، به‌ طور روزافزوني‌ به‌ علومي‌ نظير زبان‌شناسي‌، نشانه‌شناسي‌15، روان‌شناسي‌ شناختي‌، علوم‌رفتاري‌، جامعه‌شناسي‌سازمانها و جامعه‌شناسي‌ صنعتي‌ وابسته‌ خواهند بود. شالوده‌فرارشته‌اي‌16 گسترده‌تري‌ در دانشگاهها، كارخانه‌ها و ادارات‌ موردنياز است‌. يك‌ چنين‌ شالوده‌اي‌ بايد بر روي‌ پيوند از نو تجديدشده‌اي‌ بين‌ فيزيك‌، شيمي‌، زيست‌شناسي‌ و علوم‌ انساني‌ ـ اجتماعي‌پي‌افكنده‌ شود. همچنين‌، علوم‌ انساني‌ و اجتماعي‌ بايد به‌ عنوان‌بخش‌ ضروريتري‌ از سياستگذاري‌ در زمينه‌ علم‌ فن‌آوري‌ براي‌كشورهاي‌ اتحاديه‌ اروپا در نظرگرفته‌ شوند.

4ـ انتقادها و اعتراضهاي‌ چهارگانه‌ نسبت‌ به‌ خدمات‌

تمامي‌ تغييرات‌ و دورنماهاي‌ اشاره‌ شده‌، در جهت‌ يك‌ دگرگوني‌كلان‌ نظام‌ اقتصادي‌، به‌ يكديگر نزديك‌ شده‌ و گردهم‌ مي‌آيند و آن‌عبارت‌ است‌ از: انتقال‌ كشورهاي‌ پيشرفته‌ به‌ اقتصاد مبتني‌ برخدمات‌.هم‌ اكنون‌، فعاليتهاي‌ خدماتي‌ هم‌ بر حسب‌ اشغال‌ و هم‌ بر حسب‌سهم‌ از توليد ناخالص‌ ملي‌ (G.N.P)، تقريبا دو برابر مهمتر ازفعاليتهاي‌ صنعتي‌ هستند. سهم‌ فعاليتهاي‌ خدماتي‌ در سال‌ 2000حدود هفتاد درصد از G.N.P در اكثر كشورهاي‌ توسعه‌ يافته‌ اروپايي‌خواهد بود. اين‌ انتقال‌ و دگرگوني‌ كلان‌، چهارچالش‌ عمده‌ را براي‌اروپا ايجاد خواهد كرد. كشورهاي‌ اروپايي‌ در جهت‌ رودررويي‌ بااين‌ چالشها، ناچارند اقدامات‌ زير را به‌ عمل‌ آورند:

ــ اين‌ كشورها بايد در اشكال‌ جديدي‌ از توليد خدمات‌ مهارت‌پيدا كنند. اين‌ اشكال‌ جديد نيازمند نوآوري‌ درسطح‌ مديريت‌، توجه‌بيشتر به‌ روشهاي‌ مشاركت‌ خدماتي‌ مصرف‌كنندگان‌ درطراحي‌ وتوليد خدمات‌، نوآوريهاي‌ سازماني‌ مهم‌ هم‌ در درون‌ خانواده‌ها وهم‌ درون‌ تشكيلات‌ شغلي‌ و معاملات‌ تجاري‌ و تغييرات‌ در اقتصاد غيررسمي‌ است‌.

ــ بايد بين‌ فن‌آوريهاي‌ اطلاعاتي‌ و ارتباطي‌ با خانواده‌ها پيوندموفقيت‌آميزي‌ ايجاد كنند. به‌ جز در فرانسه‌، در ساير كشورهاي‌اروپايي‌ تله‌ماتيك‌17 خانگي‌ و تله‌ماتيك‌ به‌ عنوان‌ خدمات‌ عمومي‌،دوران‌ طفوليت‌ را پشت‌ سر مي‌گذارد. گرچه‌ خدمات‌ جديد كمياب ‌و نادر هستند اما با اين‌ حال‌ امكانات‌ و استعدادهاي‌ نوآوري‌ قابل‌ملاحظه‌ و چشمگير است‌. تجربيات‌ و آزمايشهايي‌ كه‌ شالوده‌ وپايگاه‌ آنها اروپايي‌ است‌، از جمله‌ ابزارهايي‌ خواهند بود كه‌ از طريق‌آن‌ مي‌توان‌ نوآوري‌ را تحريك‌، تشويق‌ و ترويج‌ كرد.

ــ بايد خطر تشديد نابرابريهاي‌ فني‌ و اقتصادي‌ بين‌ مناطق‌ دركشورهاي‌ اتحاديه‌ اروپا توسط تغييرات‌ ايجاد شده‌ در نظام‌ خدمات‌را ـ بويژه‌ از طريق‌ توسعه‌ و اشاعه‌ خدمات‌ مبتني‌ بر فن‌آوريهاي‌اطلاعاتي‌ و ارتباطي‌ برطرف‌ كنند.

ــ بايد هماهنگي‌ و همكاري‌ مستحكمي‌ در سطح‌ اروپايي‌، ميان‌راهبردهاي‌ ملي‌ درجهت‌ بين‌المللي‌ كردن‌ و جهاني‌ كردن‌ فعاليتهاي‌خدماتي‌ ايجاد نمايند. شكل‌دهي‌ مجدد به‌ اقتصاد جهان‌، ازطريق‌بين‌المللي‌ شدن‌ و جهاني‌ شدن‌ روزافزون‌ خدمات‌ ترغيب‌ مي‌گردد؛به‌ اين‌ معني‌ كه‌ ديگر، رقابتهاي‌ جهاني‌ به‌ شركتها و مؤسسات‌ تجاري‌محدود نخواهد بود و بلكه‌، شامل‌ رقابت‌ مستقيم‌ ميان‌ ملتها نيزخواهد بود. از اين‌ رو، همكاري‌ و مشاركت‌ اتحاديه‌ اروپا در اين‌حوزه‌، اهميت‌ حياتي‌ خواهدداشت‌.

مسأله‌ نهايي‌ اين‌ است‌ كه‌ با وجود انتقال‌ كلان‌ به‌ سوي‌ اقتصادمبتني‌ برخدمات‌، به‌ نظر نمي‌رسد كه‌ آماده‌ و مشتاق‌ براي‌ طراحي‌ وتحقق‌ بخشيدن‌ خطمشي‌ نوآوري‌ خدماتي‌ باشند. فرهنگ‌ تحقيق‌ وتوسعه‌ (R&D) و نوآوري‌، تحت‌ سلطه‌ جهت‌گيري‌ به‌ سوي‌ ابزارهاو تجهيزات‌ قرارگرفته‌ است‌ و هنوز در بيشتر محافل‌ نظام‌ خدمات‌ به‌عنوان‌ خدمتگزاران‌ صنعت‌ در نظرگرفته‌ مي‌شوند. در صورتي‌ كه‌ اين‌نگرش‌ غالب‌ باشد، احتمالا اكثر تلاشها در جهت‌ تمركز بر تحقيق‌ وتوسعه‌ صنعتي‌ ـ و در نظرگرفتن‌ سهم‌ اندكي‌ از تحقيق‌ و توسعه‌درزمينه‌ خدمات‌ ـ خواهد بود. در صورت‌ تداوم‌ اين‌ الگو، ممكن‌است‌ جوامع‌ ما شانس‌ خود را براي‌ بهره‌برداري‌ از امكانات‌ واستعدادهاي‌ موجود به‌ بهاي‌ نوآوري‌ در نظام‌ خدماتي‌ ويژه‌ اروپا ـبخصوص‌ در زمينه‌ آموزش‌ و تربيت‌، مواد غذايي‌، معماري‌ وتندرستي‌ ـ از دست‌ بدهند.

5ـ پيدايش‌ شركتهاي‌ فراصنعتي‌18

شركتها و مؤسسات‌ تجاري‌ در حال‌ تغيير و تحول‌ هستند. بر طبق‌مطالعات‌ FAST، نوع‌ جديدي‌ از شركت‌ ـ شركت‌ فراصنعتي‌ ـ درحال‌ ظهور است‌ و در آينده‌ گسترش‌ پيدا خواهدكرد. شركتهاي‌فراصنعتي‌ تغييرات‌ ساختاري‌ در فعاليتهاي‌ توليدي‌ و خدماتي‌ و نيزپيوند متقابل‌ آنها را منعكس‌ مي‌كنند. شركتهاي‌ فراصنعتي‌ داراي‌ويژگيهاي‌ زير هستند:

ــ سازوكارهاي‌ دروني‌ و بيروني‌ براي‌ رشد (مانند منابع‌ انساني‌ وشبكه‌ ارتباطي‌)؛

ــ شكلهاي‌ قابل‌ انعطافتري‌ از تشكيلات‌؛

ــ شكل‌ جديدي‌ از مديريت‌ با سلسله‌ مراتب‌ كمتر؛

ــ الگوهاي‌ جرح‌ و تعديل‌ نوين‌؛

ــ گرايش‌ به‌ اينكه‌ به‌ عنوان‌ يك‌ شركت‌ جهاني‌ فعال‌ در بازارهاي‌جهاني‌، هم‌ از جنبه‌ توليدات‌ و هم‌ ازجنبه‌ مواد خام‌ مطرح‌ باشند.

الزامات‌ و پيامدهاي‌ ظهور شركتهاي‌ فراصنعتي‌، به‌ طور ويژه‌اي‌به‌ فعاليتهاي‌ تحقيق‌ و توسعه‌ يك‌ سازمان‌ و مديريت‌ فن‌آوري‌ ومنابع‌ انساني‌ آن‌ مربوط مي‌شود. شركتهاي‌ فراصنعتي‌، تمايل‌ دارند تابخش‌ وسيعي‌ از فعاليتهاي‌ خود را در اين‌ زمينه‌ها متمركز سازند.هدف‌ آنها به‌ حداكثر رساندن‌ انعطافپذيري‌ در وضعيت‌ متغيير جهاني‌است‌؛ در همان‌ حالي‌ كه‌ سطح‌ ضروري‌ كنترل‌ روي‌ كاركردهاوفعاليتهاي‌ آشكارشان‌ را دارا هستند. بنابراين‌، شبكه‌هاي‌ متغيير چندناحيه‌اي‌19 و چندبخشي‌20، احتمالا به‌ امور عادي‌ بدل‌ شده‌ به‌صورت‌ قاعده‌ و قانون‌ درمي‌آيند. ساختار و ارتباطات‌ سازماني‌ ابعادكليدي‌ شركتها خواهند بود و از همين‌ روي‌ است‌ كه‌ طراحي‌، توسعه ‌و گسترش‌ و كنترل‌ نظامهاي‌ ارتباطي‌ اروپايي‌ در پانزده‌ تابيست‌ سال‌آينده‌ داراي‌ اهميت‌ راهبردي‌ خواهدبود.
6ـ نظامهاي‌ ارتباطات‌

نظامهاي‌ ارتباطي‌ اروپا طي‌ پانزده‌ تا بيست‌ سال‌ آينده‌، نتيجه‌ تعدادزيادي‌ از منافع‌ و راهبردهاي‌ متضاد ـ ملي‌، خصوصي‌ و بخشي‌ ـ دردرون‌ ساختاري‌ از فرايندهاي‌ شتابان‌ جهاني‌ شدن‌ و بين‌المللي‌ شدن‌و روابط قدرت‌ خواهد بود. اكثر منابع‌ مالي‌ و انساني‌ محدود اروپا به‌مصرف‌ فن‌آوري‌ خواهد رسيد تا در زمينه‌ پيكارها و مبارزات‌ فني‌مربوط به‌ تجهيزات‌، روساختها، توليدات‌ شبكه‌ها، هنجارها واستانداردها موفقيتهايي‌ به‌ دست‌ آيد. با اين‌ حال‌، فن‌آوري‌، تنها يك‌عنصر ـ گرچه‌ يك‌ عنصر حياتي‌ ـ از فرصتها و موقعيتهاي‌ مناسب‌،مسائل‌ و راه‌ حلهاي‌ بعدي‌ است‌. بنابر يك‌ چشم‌انداز مربوط به‌ اروپا،دو حوزه‌ و زمينه‌ اساسي‌ در آينده‌ وجود دارند؛ تعريف‌ نقش‌21 وحوزه‌ منافع‌ عمومي‌ در نظامهاي‌ ارتباطات‌ و تعريف‌ و ترويج‌22منافع‌ عمومي‌ اروپايي‌ در حوزه‌ ارتباطات‌.

در هر دو زمينه‌، اتحاديه‌ اروپا به‌ علت‌ تفاوت‌ روساختها،شبكه‌ها و قوانين‌ ملي‌ نمي‌تواند خطر گسترش‌ يك‌ نظام‌ ارتباطي ‌نامنسجم‌ و ناقص‌ را بپذيرد. بنابراين‌ تلاشهايي‌ در زمينه‌ هماهنگي‌،عادي‌سازي‌23 و يكسان‌سازي‌ موارد مذكور، مي‌تواند راهبرد آني‌مناسبي‌ باشد. همين‌ راهبرد در جهت‌ همكاري‌ ويكپارچگي‌ ميان‌توليدكنندگان‌ تجهيزات‌، تهيه‌كنندگان‌ ملل‌ و مصرف‌كنندگان‌ قابل‌اجراست‌.

در هر حال‌، تعريف‌ و ترويج‌ علايق‌ عمومي‌ و منافع‌ مشترك‌ مربوط به‌ اروپا، از مقولات‌ روساختها، تجهيزات‌ و شبكه‌ها فراترمي‌رود. بايد در نظر داشت‌ كه‌ بين‌المللي‌ كردن‌24 و جهاني‌ شدن‌روزافزون‌ نظامهاي‌ ارتباطي‌، توليدكنندگان‌ و گردانندگان‌ عمده‌ (يعني‌سازندگان‌ و عرضه‌كنندگان‌ خدمات‌) را تحت‌ فشار قرارخواهدداد تادر جهت‌ دستيابي‌ به‌ بازارهاي‌ بزرگ‌ جهاني‌ و بسط راهبردهاي‌گسترده‌تر از راهبردهاي‌ جهت‌ داده‌ شده‌ اروپايي‌، به‌ رقابت‌ بپردازند. در چنين‌ وضعيتي‌، مراجع‌ و مسؤولان‌ اروپايي‌ (دولتها و مجالس‌قانونگذاري‌) بايد اصول‌ الهام‌بخش‌ و ترغيب‌ كننده‌اي‌ را بر مبناي‌دستاوردهاي‌ تجربيات‌ اجتماعي‌ گسترده‌ و متنوع‌ اروپايي‌ تعريف‌ و تشريح‌ نمايند و هنجارها و معيارها و نيز شيوه‌هاي‌عمل‌پذيرفتني‌تري‌ را وضع‌ و تثبيت‌ كنند. تنها از طريق‌ چنين‌ شيوه‌اي‌است‌ كه‌ مي‌توان‌ به‌ اهداف‌ چندگانه‌اي‌ نظير؛ حق‌ برخورداري‌ واستفاده‌ از نوآوري‌، خودمختاري‌ متصديان‌ و گردانندگان‌، قابليت‌دسترسي‌ اجتماعي‌ به‌ نظامهاي‌ جديد، تنوع‌ فرهنگي‌ و جهانشمولي‌ وعموميت‌ خدمات‌ دست‌ يافت‌ و تعريف‌ و ترويج‌ منافع‌ عمومي‌مشترك‌ اروپايي‌ را محقق‌ ساخت‌.
7ـ مصرف‌كننده‌25 به‌ عنوان‌ نوآور26

مقوله‌ مصرف‌كننده‌، در حال‌ شكل‌گيري‌ و پديدارشدن‌ در رأس‌مسائل‌ و موضوعهاي‌ مربوط به‌ نوآوري‌ است‌. تغييرات‌ جاري‌ درنظام‌ توليد و شالوده‌هاي‌ فني‌ و اجتماعي‌ ـ سازماني‌ نظامهاي‌اقتصادي‌ پيشرفته‌ نشانگر آن‌ است‌ كه‌ مصرف‌كننده‌ نه‌ تنها قادر است‌،بلكه‌ در واقع‌ در حال‌ تبديل‌ شدن‌ به‌ يك‌ (نوآور) نيزمي‌باشد.

(مصرف‌كننده‌ به‌ عنوان‌ نوآور) يك‌ مقوله‌ كاملا جديد نيست‌.براي‌ مثال‌، نمونه‌هاي‌ تاريخي‌ نشان‌ مي‌دهند كه‌ در حوزه‌ ارتباطات‌، فن‌آوري‌ ـ تقريبا به‌ طور نظام‌مند ـ به‌ منظوري‌ غير از آنچه‌ از سوي‌پيشگامان‌ و برنامه‌ريزان‌ پيش‌بيني‌ مي‌شد، مورد استفاده‌ قرارمي‌گرفته‌است‌. براي‌ نمونه‌، تلفن‌ با هدف‌پخش‌ كردن‌ موسيقي‌ اپرا ابداع‌ شده‌بود.

احتمالا نقش‌ مصرف‌كننده‌ به‌ عنوان‌نوآور در آينده‌ گسترش‌خواهد يافت‌، چراكه‌ به‌ بركت‌ دانش‌ و فن‌آوري‌ جديد، به‌ طورروزافزوني‌ دستيابي‌ به‌ توسعه‌ و گسترش‌ فرايندها، توليدات‌ وخدمات‌ نوين‌ امكانپذير خواهدبود. در چنين‌ وضعيتي‌، مصرف‌كنندگان‌ و مشتريان‌ سازمانمند و متشكل‌، نقش‌ بسيار مهمي‌را ايفاء خواهند كرد؛ شبيه‌ آنچه‌ در جنبش‌ فضاي‌ سبز و جنبش‌مصرف‌كنندگان‌ ديده‌ شده‌ است‌. اگرچه‌ دشوار است‌ كه‌ بگوييم‌ اين‌پديده‌ به‌ ايجاد تغييري‌ معنادار در فرايند نوآوري‌ منجر مي‌شود اما بااين‌ حال‌ ممكن‌ است‌ انگيزه‌اي‌ را در جهت‌ افزايش‌ كيفيت‌ نوآوري‌ ايجاد نمايد.
8ـ كار انساني‌ در محيط فني‌ پيشرفته‌

كار و فعاليت‌ نيروي‌ انساني‌ در كانون‌ جريانات‌، چشم‌اندازها وموضوعهايي‌ كه‌ تاكنون‌ توصيف‌ شد، قراردارد. مطالعات‌ FASTنشان‌مي‌دهد كه‌ كار انساني‌ مي‌تواند مرز و حدفاصلي‌ براي‌ نوآوري‌در سازمان‌ و تشكيلات‌ فن‌آوري‌، آموزش‌27 و اقتصاد باشد. اندازه‌ وحد كار انساني‌، به‌ طراحي‌ و شيوه‌ اجرا و نيز عملكرد نظامهاي ‌توليدي‌ نوين‌ بستگي‌ خواهدداشت‌. شرايط و مقتضيات‌ مورد نيازبراي‌ اين‌ نوع‌ از نظام‌ توليدي‌، در جهت‌ تقويت‌ آينده‌ رقابت‌ جويانه‌محصولات‌ توليد شده‌ اروپايي‌ در بازار بين‌المللي‌، به‌ شرح‌ مواردزير است‌:

ــ اين‌ نظام‌ توليدي‌ بايد محصولاتش‌ را به‌ صورت‌ مجتمع‌28،متناسب‌ با نيازها و خواسته‌هاي‌ مصرف‌كنندگان‌ و با كيفيت‌ توليدنمايد.

ــ اين‌ نظام‌ توليدي‌ بايد خدمات‌ حفاظتي‌ و نگهداري‌ كارامد وكافي‌ فراهم‌ نمايد.

ــ اين‌ نظام‌ توليدي‌ بايد محصولاتي‌ با انعطافپذيري‌ بالا ومتناسب‌ با زمان‌ توليد كند.

در حال‌ حاضر، عمدتا نظامهاي‌ توليدي‌ از رويكرد (فن‌محوري‌)29 الهام‌ مي‌گيرند. در اين‌ رويكرد، نظامها و نيز مشكلات ‌توليد، صرفا از لحاظ وضعيت‌ و مناسبات‌ فني‌ و مهندسي‌ طراحي‌ وتجزيه‌ و تحليل‌ مي‌شوند. اساسا هدف‌ فن‌آوري‌ نوين‌، افزايش‌يكپارچگي‌ و هماهنگي‌ فرايندهاي‌ توليد به‌ سطوح‌ بالاتر است‌. نقش‌منتسب‌ به‌ نيروي‌ انساني‌ به‌ سادگي‌ نشان‌ مي‌دهد كه‌ چگونه‌ بايدمقتضيات‌ خودكاري‌ و يكپارچگي‌ فن‌آوري‌ را تغيير داده‌ اصلاح‌ وتعديل‌ نماييم‌. مفهوم‌ C.I.M (توليد يكپارچه‌ كامپيوتري‌30)پيشرفته‌ترين‌ توصيف‌ و حالت‌ از رويكرد فن‌محوري‌ است‌
‌1ـ كاملا متناسب‌ توليد در مقياس‌ كوچك‌ و توليد انبوه‌
1ـ كاملا متناسب‌ توليد در مقياس‌ كلان‌ است

2ـ مبتني‌ بر وضعيت‌ و شرايط است‌
2ـ مبتني‌ بر توانايي‌ و امكانات‌ فني‌ است‌

3ـ مشاركت‌وحضور معنادار كار مستقيم‌ و بي‌واسطه‌
3ـ ابزاري‌ است‌ كه‌ به‌ ظاهر شبيه‌ قدرت‌ مطلق‌ و همه‌ جا حاضر است‌

(مشاركت و حضور نسبي كار غيرمستقيم جنبي)

4ـ طراحي‌ از قبل‌ تعيين‌ شده
‌4ـ طراحي‌ مقطعي‌ با مشاركت‌ مصرف‌كننده‌

5ـ توليد از قبل‌ تعيين‌ شده
‌5ـ سازمان‌ و تشكيلات‌ توليدي‌ قابل‌ انعطاف‌ و انطباقپذير

6ـ يكپارچگي‌ كامل‌ فني
‌6ـ يكپارچگي‌ مبتني‌ برچهارچوب‌ تصميم‌گيريهاي‌ غير متمركز خودمختار‌

7ـ خودكاري‌ كاملا سنجيده‌ و اندازه‌گيري‌ شده
7ـ‌ خودكاري‌ متغير مورد استفاده‌ به‌ عنوان‌ يك‌ ابزار

8ـ كنترل‌‌بسيارفراوان‌ و تمام‌ وقت‌ فرايند توليد توسط انسان‌
8ـ كنترل‌ سنجيده‌ و اندازه‌گيري‌ شده‌ فرايند توليد از طريق‌ كامپيوتر

9ـ فلسفه‌ مسلط و حاكم‌:
9ـ فلسفه‌ مسلط و حاكم‌:

‌تقويت‌ تواناييها وامكانات‌ سازماني‌ و انساني‌ از طريق‌ فن‌آوري‌
برتري‌ و تفوق‌ مهندسي‌ فني
در نتيجه‌ رويكرد فن‌ محوري‌، فن‌آوريهاي‌ خودكار اوليه‌، برجايگزين‌ كردن‌ كاركنان‌ و نيروي‌ انساني‌ توسط ماشينها ودستگاههاي‌ فني‌ متكي‌ بودند. در حال‌ حاضر، فن‌آوريهاي‌ اطلاعاتي‌و ارتباطي‌ نوين‌، به‌ خودكاري‌اي‌ منجر شده‌اند كه‌ به‌ عنوان‌ يك‌ ابزارارتباطي‌ براي‌ نظامهاي‌ پيچيده‌ (مؤثر برهم‌) در نظر گرفته‌ مي‌شوند.اين‌ نوع‌ از خودكاري‌، مستلزم‌ اشكال‌ جديدي‌ از يكپارچگي‌فن‌آوريها، مهارتها و عوامل‌ سازماني‌ است‌ ـ يك‌ رويكرد (انسان‌مدارانه‌)31. هدف‌ رويكرد انسان‌ مدارانه‌ (يا انسان‌ محور)، توسعه‌نظامهاي‌ توليدي‌ انسان‌مدار مبتني‌ بر توازن‌ و تعادل‌ بين‌ منابع‌ انساني‌،قابليتها و تواناييها، فن‌آوريها و تشكيلات‌ قابل‌ انطباق‌ و توافقي‌است‌. مفهوم‌ CHIM در حوزه‌ توليد كالاها، طراحي‌ و توليد،منعكس‌ كننده‌ رويكرد انسان‌ مدارانه‌ است‌ (جدول‌ شماره‌ 2)

نظامها و فن‌آوريهاي‌ انسان‌ مدارانه‌، تقريبا در بسياري‌ از شركتها ومؤسسات‌ تجاري‌ ـ بويژه‌ توسط شركتهاي‌ كوچك‌ و متوسط كه‌ يك‌نوع‌ توليد تخصص‌ شده‌ قابل‌ انعطاف‌ را بسط و گسترش‌ داده‌اند ـطراحي‌ و به‌ كارگرفته‌ شده‌اند. اين‌ نوع‌ از توليد تلاش‌ مي‌كند تاحداكثر انعطافپذيري‌ را براي‌ واكنش‌ نشان‌دادن‌ به‌ تغييرات‌ بازار، ازطريق‌ به‌ كارگيري‌ تركيب‌ بهينه‌اي‌ از كار مهارتهاي‌ دستي‌ و ابزارهاي‌ماشيني‌ قابل‌ انعطاف‌ به‌ وجود آورد.

فن‌آوريها و نظامهاي‌ انسان‌ مدارانه‌ علاوه‌ بر مزاياي‌ خود، تأثيرمطلوب‌ و رضايت‌ بخشي‌ بر روي‌ سطح‌ و كيفيت‌ اشتغال‌ نيز خواهندداشت‌. اين‌ گونه‌ تأثيرات‌ بسيار خوشايند و رضايت‌بخش‌ خواهندبود چراكه‌ دورنماي‌ اشتغال‌ دهه‌ آينده‌ در كشورهاي‌ اتحاديه‌ اروپانگران‌ كننده‌ است‌.
9ـ سناريوهاي‌ اشتغال‌ در اروپا

سطح‌ بالاي‌ بيكاري‌ (بيش‌ از هفت‌ درصد جمعيت‌ فعال‌)، احتمالا به‌عنوان‌ مشكل‌ اصلي‌ اروپا در دهه‌ 1990 باقي‌ خواهد ماند. مطالعات‌FAST، برخي‌ از سناريوهاي‌ آزمايشي‌ و احتمالي‌ مربوط به‌ اشتغال‌در اروپا را توصيف‌ و تشريح‌ كرده‌اند. تداوم‌ وضع‌ موجود درسناريويي‌ به‌ نام‌ (اشتغال‌ نامطمئن‌)36 منعكس‌ شده‌ است‌.محتملترين‌ سناريو، يعني‌ (مشاغل‌ براي‌ شايسته‌ترينها)37 بر اصول‌رقابت‌ جهاني‌ مبتني‌ است‌. كم‌ احتمالترين‌ سناريو، يعني‌ (درآمد براي‌همه‌)38 بر تفكيك‌ بين‌ دستمزد كار و درآمد و نيز بر تقسيم‌ و توزيع‌جهاني‌ حداقل‌ درآمد پايه‌ مبتني‌ است‌. به‌ هر حال‌، اگر سناريوي‌(مشاغل‌ براي‌ همه‌)39 يا سناريوي‌ (دولت‌ رفاه‌ بازبيني‌ شده‌)40 موردتوجه‌ قرارگيرند، ممكن‌ است‌ در حوالي‌ سال‌ 2000، مشكل‌ جديدي‌از اشتغال‌ كامل‌ ايجاد شود. در سناريوي‌ مشاغل‌ براي‌ همه‌،مداخله‌دولت‌ و كنترل‌ شديدتر بازار كار از عوامل‌ ضروري‌ هستند و درسناريوي‌ دولت‌ رفاه‌ بازبيني‌ شده‌، اشكال‌ جديدي‌ از اشتغال‌ كامل‌ ازطريق‌ نوآوريهاي‌ مهم‌ در نظامهاي‌ رفاهي‌ فعلي‌ به‌ دست‌ مي‌آيد.

دورنماهاي‌ اشتغال‌ در سال‌ 2000

دورنماهاي‌ ويژه‌ براي‌ اشتغال‌ و نوع‌ مشاغل‌ در سال‌ 2000، ازبخشي‌ به‌ بخش‌ ديگر و نيز در درون‌ گروههاي‌ شغلي‌ مختلف‌،متفاوت‌ خواهدبود.

براي‌ مشاغل‌ مديريت‌، تحقيق‌ و توسعه‌ (R&D)، مراقبت‌41 ونگهداري‌42، فعاليتهاي‌ مربوط به‌ تعميرات‌ و مرمت‌سازي‌ و مشاغل‌مربوط به‌ ارائه‌ خدمات‌ عمومي‌ و خدمات‌رساني‌ به‌ خانواده‌ها،مي‌توان‌ آينده‌ روشن‌ و نويدبخشي‌ را پيش‌بيني‌ كرد. گروههايي‌ ازافراد موسوم‌ به‌ (كارگران‌ مغزي‌)43 يا نوآوران‌ سيستم‌ (نظيرمهندسان‌، طراحان‌ و برنامه‌ريزان‌، تحليل‌گران‌ سيستم‌، كارشناسان‌نرم‌افزار و خودكاري‌، متخصصان‌ حفاظت‌ و نگهداري‌ و مشاوران‌ وكارشناسان‌ حقوقي‌ و مالي‌) دسترسي‌ آسانتري‌ به‌ بازار كار خواهند داشت‌.

همچنين‌، دورنماهاي‌ اميدواركننده‌ و نويدبخشي‌ براي‌ مشاغل‌آموزشي‌، بهداشت‌، خدمات‌ شهري‌ و مشاغل‌ متنوع‌ متعلق‌ به‌ (نقاط مبهم‌)44 خدمات‌ غيررسمي‌ به‌ افراد، خانواده‌ها و شركتهاي‌ تجاري‌پيش‌بيني‌ مي‌شود. ]اصطلاح‌ نقاط مبهم‌ نشانگر جايي‌ است‌ كه‌ در آن‌بيكاري‌ در سطح‌ نسبتا بالايي‌ است‌.م‌[. خدمات‌ مربوط به‌ نقاط مبهم‌طيف‌ گسترده‌اي‌ از خدمات‌ ارتباطي‌ تا مراقبت‌ شخصي‌ و از كمك‌ مالي‌ متقابل‌ و تا نهادها و انجمنهاي‌ داوطلبانه‌ و افتخاري‌ رادربرمي‌گيرند.
جدول‌ 2 برخي‌ از نتيجه‌گيريهاي‌ كلي‌

* چشم‌اندازهاي‌ مثبت‌ كه‌ سياستگذاري‌ علمي‌ و فني‌ اتحاديه‌ اروپا بايد از آن‌ بهره‌برداري‌ كند:

· حوزه‌هاي‌ مربوط به‌ اشكال‌ جديدي‌ از توسعه‌ اقتصادي‌ ـ اجتماعي‌:

ــ كار انساني‌ و طراحي‌ وتوسعه‌ نظامها و فن‌آوريهاي‌ جهت‌داده‌ شده‌ به‌ سوي‌ انسان‌ مداري‌؛

ــ خدمات‌ اجتماعي‌ و ارائه‌ آن‌ به‌ خانواده‌ها؛

ــ نوآوري‌ در (زيست‌ مديريت‌)32 يعني‌ استفاده‌ از منابع‌ طبيعي‌ براي‌ توليد كالاها و خدمات‌ مادي‌33 (غذا و

غير غذا) و غير مادي‌34؛

ــ نوآوري‌ قانوني‌35 و نظم‌ بخش‌.

· حوزه‌هاي‌ مربوط به‌ حفاظت‌ و تقويت‌ آزادي‌ عمل‌ درازمدت‌ اروپاييها در سطح‌ جهاني‌:

ــ توسعه‌ علوم‌ شناختي‌؛

ــ نسل‌ جديدي‌ از ابزارها ودستگاههاي‌ اپتوماترونيك‌؛

ــ رشد نظامهاي‌ خدماتي‌ توليدكننده‌؛

ــ هماهنگي‌ و سازگاري‌ اروپاييها در تجهيزات‌ ارتباطي‌ و ارتباط دوربرد، روساختها و شبكه‌ها.

* نگرانيها وعلايق‌ آينده‌ كه‌ سياستگذاري‌ علمي‌ و فني‌ اتحاديه‌ اروپا بايد براي‌ مواجهه‌ با آنها سهيم‌ گردد:

ــ غلبه‌ و تسلط احتمالي‌ نظامهاي‌ فن‌محوري‌ به‌ عنوان‌ مانعي‌ در گسترش‌ و توسعه‌ رويكرد انسان‌ مدارانه‌؛

ــ پيشرفت‌ ناچيز در زمينه‌ فرارشته‌اي‌ كردن‌ علوم‌ و تفكيك‌ و جدايي‌ روزافزون‌ بين‌ علوم‌ فيزيكي‌ و طبيعي‌ از يك‌ سو و علوم‌انساني‌ و اجتماعي‌ ازسوي‌ ديگر؛

ــ افزايش‌ نابرابريهاي‌ ناحيه‌اي‌ در درون‌ و ميان‌ كشورهاي‌ عضـو اتحاديه‌ اروپا و نيز كشورهاي‌ كوچك‌ كم‌ توسعه‌يافته‌ اروپا طي‌ ده‌ تا پانزده‌ سال‌ آينده‌بر اثر فن‌ آوريهاي‌ نوين‌؛

ــ افزايش‌ روزافزون‌ دستيابي‌ نابرابر به‌ منافع‌ و مزاياي‌ ناشي‌ از هزينه‌هاي‌ علمي‌ و فني‌ نوين‌ برحسب‌ گروههاي‌ اجتماعي‌ متفاوت‌؛

ــ گرايش‌ به‌ سمت‌ كاستن‌ از هزينه‌هاي‌ عمومي‌ تحقيق‌ و توسعه‌ (R&D)؛

ــ كاهش‌ نسبي‌ نقش‌ ملتها در توسعه‌ فنـي‌ در سطح‌ جهاني‌، همـراه‌ با افزايش‌ روزافزون‌ تصميمـات‌ اخـذ شده‌ از سوي‌ شبكه‌هاي‌ جهاني‌ شركتهاي‌

تجاري‌ چندمليتي‌؛ تحت‌ اين‌ شرايط، مشكل‌ روزافزون‌ (تعريف‌ و ترويج‌ منافع‌ عمومي‌ درمضامين‌ علمي‌ و فني‌) ممكن‌است‌ به‌ يك‌ وظيفه‌ دشوارتبديل‌شود؛

ــ تضادهاي‌ احتمالي‌ ميان‌ جست‌وجو براي‌ ايجاد يك‌ فضاي‌ يكپارچه‌ و هماهنگ‌ علمي‌ و صنعتي‌ اروپايي‌ با راهبردهاي‌ جهاني‌ بخش‌ خصوصي‌.
در پايان‌ قرن‌، اتحاديه‌ اروپا مي‌تواند شاهد يك‌ حركت‌ نزولي‌ درمشاغل‌ روستايي‌ (در حدود 5/2 ميليون‌ واحد) باشد. در سال‌ 2000،از ميان‌ 5/4 ميليون‌ نفر كشاورز اتحاديه‌ كشورهايي‌ شامل‌ اسپانيا،پرتغال‌ و يونان‌، احتمالا 50 درصد در ايتاليا و نواحي‌ سه‌گانه‌مديترانه‌اي‌ فرانسه‌ جاي‌ مي‌گيرند. از اين000/250/2 كشاورز، 64درصد تنها به‌ صورت‌ پاره‌وقت‌ و در سطح‌ بخورونمير كار خواهندكرد، 20 درصد ديگر گرچه‌ به‌ صورت‌ تمام‌ وقت‌ كار مي‌كنند، امافقير محسوب‌ مي‌شوند، تنها 6 درصد به‌ گروه‌ كشاورزان‌ غني‌ و دارامتعلق‌ خواهند بود. برعكس‌، تنها 20 درصد از كشاورزان‌ (000/900نفر) در انگلستان‌ (از جمله‌ ايرلند شمالي‌)، دانمارك‌، بلژيك‌،لوگزامبورگ‌، بخش‌ Schlewigholstein آلمان‌ و نواحي‌ از فرانسه‌ غيراز نواحي‌ سه‌ گانه‌ مديترانه‌اي‌ و سه‌ گانه‌ جنوبي‌ فرانسه‌، جاي‌مي‌گيرند. ازاين‌ 000/900 نفر، 60 درصد به‌ صورت‌ تمام‌ وقت‌مشغول‌ به‌ كار بوده‌ تقريبا نصف‌ آنها غني‌ و دارا خواهند بود.

نگرانيها و دلواپسيهاي‌ مشابهي‌ نسبت‌ به‌ دورنماي‌ اشتغال‌ براي‌كارگران‌ غير ماهر بالاي‌ 50 سال‌ نيز بايد ملحوظ نمود. سهم‌ آنها ازكل‌ جمعيت‌ بين‌ سالهاي‌ 1985 تا 2020 به‌ طور متوالي‌ و مداوم‌افزايش‌ خواهد يافت‌ ـ بويژه‌ در آلمان‌، به‌ گونه‌اي‌ كه‌ در اين‌ كشورسهم‌ آنها از 2/37 درصد از كل‌ جمعيت‌ در سال‌ 1985 به‌ 3/49 درصد در سال‌ 2020 افزايش‌ مي‌يابد.

در حال‌ حاضر، تنها نيمي‌ از جمعيت‌ فعال‌ در گروه‌ سني‌ 50 ـ64 ساله‌ شاغل‌ هستند كه‌ اكثريت‌ آنها كارگران‌ پاره‌ وقت‌ يا كارفرماهستند. براي‌ كساني‌ كه‌ در پنجاهمين‌ سال‌ زندگي‌، شغلشان‌ را ازدست‌ مي‌دهند، انطباق‌ و سازگاري‌ براي‌ ورود به‌ درون‌ يك‌ حوزه‌جديد شغلي‌، مهم‌ و دشوار خواهدبود. براثر كمبود احتمالي‌ نيروي‌كار در پايان‌ قرن‌ حاضر، ممكن‌ است‌ فرصتهاي‌ جديدي‌ براي‌ افرادبالاي‌ 50 سال‌ در برخي‌ از كشورهاي‌ اروپايي‌ نظير آلمان‌، دانمارك‌ وبلژيك‌ براي‌ دريافت‌ دستمزد كار (نظام‌ كارمزدي‌) به‌ وجود آيد. بااين‌ حال‌، مطمئنا مشكلاتي‌، حتي‌ براي‌ كاركنان‌ كارآزموده‌ و مجرب‌،در ارتباط با ويژگيها و خصوصيات‌ شغل‌ موردنياز در پايان‌ قرن‌،ايجاد خواهد شد. فن‌آوريها و نظامهاي‌ جهت‌يافته‌ براساس‌ رويكردانسان‌ مدارانه‌، مي‌توانند در كمك‌ به‌ افراد مسنتر براي‌ منطبق‌ شدن‌ بانوع‌ جديدي‌ از كار، نقش‌ مثبتي‌ را ايفاء نمايند.

ارزيابي‌ تأثيرات‌ همه‌ جانبه‌ و كلي‌ فن‌آوري‌ نوين‌ بر حجم‌اشتغال‌، كارپيچيده‌اي‌ است‌. با وجود بررسيها و تحليلهاي‌ جداگانه‌مهمي‌ كه‌ در درون‌ اتحاديه‌ كشورهاي‌ اروپايي‌ (نظير مطالعه‌ صورت‌گرفته‌ در آلمان‌ و بررسي‌ گروه‌ مطالعه‌ مشاغل‌ درانگلستان‌) و خارج‌از اروپا (نظير مطالعه‌ توصيف‌ شده‌ در گزارش‌ لئونتيف‌ ـ واچين‌45) انجام‌ شده‌ است‌، باز هم‌ اختلاف‌نظر وجود داشته‌ و باقي‌خواهد ماند.برداشت‌ و درك‌ كلي‌ اين‌ است‌ كه‌ تاثير ترميمي‌ و سازگارانه‌ در سطح‌ملي‌ ـ اما نه‌ به‌ طور كلي‌ ـ با اهميت‌ و كارساز بوده‌ ناپايداري‌ وبي‌ثباتي‌ در مشاغل‌ و بخشهاي‌ گوناگون‌ وجود خواهدداشت‌. طي‌ده‌تا پانزده‌ سال‌ آينده‌، در حدود ده‌ تا پانزده‌ ميليون‌ نفر از ساكنان‌اتحاديه‌ كشورهاي‌ اروپايي‌، در زمينه‌ اشتغال‌ موقعيتي‌ دشوار ووضعيت‌ بحراني‌ خواهندداشت‌.

ب‌) كشاورزي‌، غذا و منابع‌ طبيعي‌

مجموعه‌ ديگر از دستاوردهاي‌ حاصل‌ از مطالعات‌ FAST، برموضوع‌ آينده‌ منابع‌ كشاورزي‌ و طبيعي‌ متمركز شده‌ است‌. يكي‌ ازحوزه‌هاي‌ اصلي‌ شناخته‌ شده‌ اين‌ مطالعات‌، نياز به‌ رويكرد يكپارچه‌و هماهنگ‌ نسبت‌ به‌ توسعه‌ روستايي‌ است‌. چنين‌ رويكردي‌،مستلزم‌ تقويت‌ سياستگذاري‌ غذايي‌ به‌ منظور جهت‌گيري‌ به‌ سمت‌خواسته‌ها و نيازهاي‌ مصرف‌كننده‌ (مشتري‌مدار) و استفاده‌ بهينه‌ اززمينهاي‌ اروپايي‌، مبتني‌ بر بهترين‌ تركيب‌ ممكن‌ از فرآورده‌هاي‌مادي‌ و غيرمادي‌ خواهدبود.

مجموعه‌ ديگري‌ از دستاوردهاي‌ حاصل‌ از اين‌ مطالعات‌، درارتباط با گشودن‌ دورنماها و چشم‌اندازهايي‌ براي‌ مديريت‌ منابع‌ دراتحاديه‌ اروپا، مديريت‌ منابع‌ در سطح‌ جهان‌ و بويژه‌، مسأله‌ حفاظت‌و بهره‌برداري‌ از تنوع‌ زيستي‌ جهان‌ است‌:

1ـ تنوع‌ و كيفيت‌

در سالهاي‌ آينده‌، تنوع‌ و كيفيت‌ به‌ عنوان‌ نيروهاي‌ محرك‌ وبرانگيزاننده‌ توسعه‌ كشاورزي‌ ـ صنعتي‌ در كشورهاي‌ پيشرفته‌ عمل‌خواهند كرد. طي‌ بيست‌ سال‌ آينده‌ در اروپا، تقاضا براي‌ موادغذايي‌از لحاظ حجم‌ و كميت‌ ثابت‌ خواهد بود و يا حتي‌ ممكن‌ است‌كاهش‌ يابد. اين‌ وضعيت‌ به‌ دلايلي‌ چند از جمله‌: رشد پايين‌جمعيت‌، درصد بالاي‌ سالخوردگان‌ با نيازهاي‌ غذايي‌ اندك‌ و كاهش‌فعاليت‌ جسماني‌ و عضلاني‌ بر اثر استفاده‌ از فن‌آوريهاي‌ كاهش‌دهنده‌ نيروي‌ كارانساني‌، ايجاد خواهدشد. از لحاظ هزينه‌موادغذايي‌، انتظار مي‌رود افزايش‌ ناچيزي‌ در حدود 5/0درصد درهر سال‌ رخ‌ دهد و در كشورهاي‌ فقيرتر اتحاديه‌ اروپا، بازارها درزمينه‌ توليدات‌ دامي‌ رشد خواهند كرد.

با توجه‌ به‌ در حال‌ رشد بودن‌ ميزان‌ توليدات‌ كشاورزي‌ و ثابت‌ماندن‌ سطح‌ تقاضا براي‌ مواد غذايي‌، سرمايه‌گذاري‌ بر روي‌ توليدات‌و محصولات‌ غير خوراكي‌، از سوي‌ بسياري‌ از صاحبنظران‌ به‌ عنوان‌راه‌ حل‌ مشكلات‌ كشاورزي‌ اروپا مطرح‌ شده‌ است‌. اما به‌ طور كلي‌با اين‌ وضعيت‌ بايد با احتياط برخوردكرد. توليد انرژي‌ و موادشيميايي‌ تنها به‌ منزله‌ اين‌ است‌ كه‌ از زميني‌ كه‌ در مقياس‌ وسيع‌مستعد و حاصلخيز است‌، استفاده‌ كنيم‌ و اين‌ امر تحت‌ شرايط فني‌ واقتصادي‌ موجود يا احتمالي‌ در آينده‌، غير مفيد و غير اقتصادي‌خواهدبود. با اين‌ حال‌، (زيست‌ ـ انرژي‌)46 (براي‌ نمونه‌ گاز متان‌ناشي‌ از فراورده‌هاي‌ جانبي‌ يا انرژي‌ حاصل‌ از سوختن‌ چوب‌)تحت‌ شرايط محلي‌ معين‌ دراتحاديه‌ اروپا، داراي‌ دورنمايي‌ روشن‌است‌، بويژه‌ اگر اين‌ امر، به‌ صورت‌ بخشي‌ از يك‌ طرح‌ يكپارچه‌ وهماهنگ‌ توسعه‌ درآيد. توليد زيست‌ ـ انرژي‌ معادل‌ 5 تا 10 درصداز كل‌ تقاضاي‌ انرژي‌ توسط اتحاديه‌ كشورهاي‌ اروپايي‌ است‌ ـ گرچه‌با تفاوتهاي‌ برجسته‌ و آشكار در ميان‌ كشورهاي‌ عضو اتحاديه‌ اروپا.

دورنماها و چشم‌اندازهاي‌ اميدبخش‌ ديگري‌ در اروپا، در زمينه‌بهره‌برداري‌ از زمين‌ در خصوص‌ توليد روغنها47 و چربيها48، موادشيميايي‌ خالص‌ و بويژه‌ محصولاتي‌ نظير پلاستيكهاي‌ قابل‌ تجزيه‌ ازنظر شيميايي‌، الياف‌ نساجي‌ و مشتقات‌ آهار49 براي‌ مواد چسبنده‌ وپلاستيك‌ وجود دارند. برآورد مي‌شود مجموع‌ ظرفيت‌ توليد زيست‌ـ انرژي‌ نزديك‌ به‌6/5 تا 4/6 ميليون‌ تن‌ باشد؛ با در نظرگرفتن‌ اينكه‌(بيواتانل‌)50 به‌ عنوان‌ تقويت‌ كننده‌ اكتان‌51 مورد استفاده‌ قرار نگيرد.اين‌ سطح‌ از توليد تقريبا برابر با سه‌ ميليون‌ هكتار يا 2 تا 3 درصد ازحوزه‌ زمينهاي‌ كشاورزي‌ مورد استفاده‌ دراتحاديه‌ كشورهاي‌اروپايي‌ است‌ و نشاندهنده‌ دو برابر شدن‌ زيست‌انبوهي‌52 مورداستفاده‌ كنوني‌ ازسوي‌ بخشهاي‌ صنعتي‌ است‌.

از جمله‌ نيروهاي‌ مهمي‌ كه‌ حامي‌ و پشتيبان‌ تقاضاي‌ روبه‌ تزايدبراي‌ مواد خام‌ كشاورزي‌ در صنايع‌ غير خوراكي‌ است‌، مقتضيات ‌جديد مربوط به‌ حفاظت‌ از محيطزيست‌، بويژه‌ محصولات‌ مورداستفاده‌ عمومي‌ كه‌ از نظر شيميايي‌ قابل‌ تجزيه‌ شدن‌53 هستند نظيرصابونها و كيسه‌هاي‌ پلاستيك‌ هستند. عامل‌ محرك‌ و برانگيزاننده‌ديگر، دورنماي‌ ارائه‌ شده‌ مربوط به‌ بهره‌برداري‌ و استخراج‌ كامل‌ ازتنوع‌ و تعين‌54 بيومولكولها از طريق‌ بيوتكنولوژي‌ پيشرفته‌ است‌.
2ـ سياستگذاري‌ غذايي‌ جهت‌يافته‌ به‌ سوي‌ مصرف‌كننده‌ يامشتري‌مدار

مطالعات‌ FAST پيش‌بيني‌ مي‌كنند كه‌ در آينده‌، خطمشي‌ وسياستگذاري‌ غذايي‌اي‌ اجرا و محقق‌ خواهد شد كه‌ عمدتادرخدمت‌ منافع‌ مصرف‌كنندگان‌ جهت‌ يافته‌ است‌. اتحاديه‌ اروپا، درحوزه‌ موادغذايي‌، فعاليتهاي‌ زيادي‌ را انجام‌ داده‌ است‌ تا پشتيباني‌ ومصونيت‌ مصرف‌ كننده‌ را تضمين‌ و تأمين‌ نمايد. طي‌ سالهاي‌ آينده‌،مواجهه‌ بين‌ مواد غذايي‌ و مصرف‌كننده‌، در مركز يك‌ سياستگذاري‌غذايي‌ مستحكمتر در سطح‌ اروپا، مشاهده‌ خواهد شد. توفيقات‌ اين‌سياستگذاري‌ بر حسب‌ توانايي‌ آن‌ به‌ پاسخگويي‌ نسبت‌ به‌ تقاضاي‌ روبه‌ تزايد براي‌ غذاي‌ سالمتر با قيمتهاي‌ معقول‌ و متناسب‌، سنجيده‌خواهدشد. دولتها، همواره‌ درگير بررسي‌ و تنظيم‌ و كنترل‌ به‌ منظورتضمين‌ كردن‌ اين‌ نكته‌ بوده‌اند كه‌ مصرف‌كنندگان‌ دريافت‌ كننده‌موادغذايي‌اي‌ باشند كه‌ سالم‌، مغزي‌ و كافي‌ است‌. بنابراين‌، پيش‌بيني‌مي‌شود در طراحي‌ و توسعه‌ محصولات‌ غذايي‌ توجه‌ افزونتري‌ به‌كيفيت‌، سلامتي‌ و مفيد بودن‌ معطوف‌ خواهدشد. علاوه‌براين‌،مراقبتها و نظارتهاي‌ كارامدتري‌ در جهت‌ جلوگيري‌ از انجام‌دادن‌تخلفات‌ غذايي‌ توسط كشاورزان‌ و دامداران‌ (براي‌ مثال‌ سوءاستفاده‌هورموني‌ حيوانات‌)، به‌ عمل‌ آورندگان‌ غذاها (براي‌ مثال‌ آلودگي‌ يافساد روغن‌ خوراكي‌)، دولتها (براي‌ نمونه‌ كنترل‌ موقعيتهايي‌ كه‌ درآن‌ غذا آلوده‌ به‌ مواد راديو اكتيو مي‌شود) به‌ عمل‌ خواهد آمد. منابع‌ وامكانات‌ بيشتري‌ براي‌ تغذيه‌، آموزش‌ و اطلاع‌رساني‌ به‌ مصرف‌كننده ‌اختصاص‌ داده‌ خواهدشد.

در نهايت‌، مطالعات‌ FAST پيش‌بيني‌ مي‌كنند كساني‌ كه‌ تمايل‌دارند شاهد تغييرات‌ بنياديتري‌ در سياستگذاريهاي‌ مربوط به‌دامداري‌ و حيوانات‌ و استفاده‌ از كودهاي‌ شيميايي‌ و سموم‌ دفع‌آفات‌ باشند، فشار شديدي‌ را وارد خواهند كرد تا از مقدار و ميزان‌چربي‌ و نيترات‌ و آلودگي‌ مشتقات‌ بكاهند و مهمتر از آن‌،مصرف‌كنندگان‌ را از قيمتهاي‌ بالاي‌ مواد غذايي‌ برهانند.

3ـ بهره‌برداري‌ بهتر از زمين‌

اگرچه‌ فراورده‌هاي‌ غذايي‌ با حجم‌ وسيع‌، به‌ عنوان‌ محصولات‌اصلي‌ زمينها باقي‌ خواهند ماند، با اين‌ حال‌، در پي‌گرفت‌ كوششهاي‌به‌ عمل‌ آمده‌ در زمينه‌ افزايش‌ بازده‌ در هكتار، در حوالي‌ سال‌ 2000،حدود 10 ميليون‌ هكتار از زمينهاي‌ كشورهاي‌ اتحاديه‌ اروپا اضافي‌خواهندبود، مگر اينكه‌ رويه‌ها و شيوه‌هاي‌ (كشت‌ يكپارچه‌ و مزارع‌پهناور)55 در سطح‌ وسيعي‌ انجام‌ گيرد و يا اينكه‌ راههاي‌ عمده‌ديگري‌ غير از توليد مواد غذايي‌ براي‌ بهره‌برداري‌ از زمينها درپيش‌گرفته‌ شود.

در بسياري‌ از محافل‌، به‌ كشت‌ يكپارچه‌ و مزارع‌ پهناور دركشاورزي‌، با نظر مساعد نگريسته‌ مي‌شود، چراكه‌ اين‌ نوع‌ كشت‌ به‌دنبال‌ خود مزايايي‌ نظير: چشم‌انداز و منظره‌ جذاب‌، آلودگي‌ كمترآب‌ و خاك‌، سلامتي‌ و بهزيستي‌ حيوانات‌، تنوع‌ و گوناگوني‌حيوانات‌ و گياهان‌ وحشي‌ و... را در پي‌ خواهدداشت‌.

با اين‌ حال‌، يكپارچگي‌ اراضي‌56 با فشارها و محدوديتهايي‌مواجه‌ خواهد شد. علاقه‌ و اشتياق‌ كشاورزان‌ در دفاع‌ و حفاظت‌ ازدرآمدهاي‌ خود كاملا واضح‌ است‌. علاوه‌ براين‌، ساخت‌ نسبتاانعطافناپذير مالكيت‌ زمين‌ و ميزان‌ بالاي‌ ماليات‌، مشكلاتي‌ را درجهت‌ گسترش‌ كشت‌ و كار براي‌ جبران‌ بازده‌ پايينتر ايجاد خواهدكرد. درآينده‌، ميزان‌ مصرف‌ روبه‌ كاهش‌ ميانجي‌ها (كودهاي‌شيميايي‌، انرژي‌، خوراك‌ و تغذيه‌) ازطريق‌ سطوح‌ پايينتر يارانه‌ وحمايت‌ مالي‌، تشويق‌ و تقويت‌ خواهدشد. بنابراين‌، پژوهشگران‌ به‌درستي‌ پيشنهاد كرده‌اند كه‌ فن‌آوريهايي‌ براي‌ كشاورزي‌ با بازده‌ كمترو پايينتر مورد توجه‌ قراربگيرند.

4ـ توسعه‌ يكپارچه‌ و هماهنگ‌ روستايي‌

يكپارچگي‌ و هماهنگي‌ توسعه‌ روستايي‌، امري‌ ضروري‌ است‌. دراتحاديه‌ اروپا، چندين‌ هزار روستاي‌ زراعي‌ كوچك‌، بدون‌ آينده‌مشخص‌ و روشن‌، درمعرض‌ تهديد و خطر قرارگرفته‌اند. به‌ بياني‌واضحتر، در صورتي‌ كه‌ حوزه‌هاي‌ روستايي‌ پرت‌ و دور افتاده‌اتحاديه‌ اروپا، به‌ شكل‌ كنوني‌ باقي‌ بمانند، با نقاط ضعف‌ و نقايص ‌روزافزوني‌ مواجه‌ خواهند شد از جمله‌ اينكه‌:

ــ دورافتاده‌ و پراكنده‌ از مراكزپژوهشي‌ هستند و از اين‌ رومكانهاي‌ مناسبي‌ براي‌ اجرا و آغاز نوآوريهاي‌ فني‌ محسوب‌نمي‌شوند.

ــ در بخشهايي‌ كه‌ نيازمند شدت‌ و عمق‌ پايين‌ فني‌ است‌تخصص‌ يافته‌اند و تحت‌ سلطه‌ شركتهاي‌ تجاري‌ كوچك‌ هستند.

ــ دسترسي‌ اندكي‌ به‌ سطوح‌ بالاي‌ كارآموزي‌، آموزش‌ وشبكه‌هاي‌ اطلاع‌رساني‌ دارند.